वरसत् : माणसापाशी श्रेष्ठ बुद्धी आहे

माणसापाशी देहशक्ती आहे, वित्तशक्ती आहे, बुद्धीशक्ती आहे—पण या सगळ्यांपेक्षा मोठी गोष्ट म्हणजे अर्पण करण्याची क्षमता.

स्वतःची शक्ती स्वतःभोवती फिरवत राहिला तर माणूस लहानच राहतो;

पण तीच शक्ती भगवंताच्या हाती दिली, तर माणूस मोठा होतो.

जो आपलं वित्त, आपली कुवत, आपली बुद्धी भगवंताला अर्पण करतो,

तो माणूस मागणारा राहत नाही.

तो भगवंतापाशीही काही मागत नाही.

तो कुणापाशीही रडत नाही.

कारण त्याला कळलेलं असतं—

मागणं ही दुर्बलतेची भाषा आहे,

आणि अर्पण ही सामर्थ्याची.

तरीही माणूस कधी कधी रडतो.

पण तो रडतो ते जिथे त्याचं माणूसपण सुरक्षित असतं तिथेच—

भगवंतापाशी,

किंवा गुरुपाशी.

राजा भरतरहरी स्पष्ट सांगतो—

वाटेल त्याच्यासमोर रडायचं नाही.

कारण ज्याच्यासमोर आपण रडतो,

त्याच्यापुढे आपण आपली उंची सोडतो.

वल्लभाचार्यांनीही बालकृष्णाच्या उपासनेत हेच सांगितलं—

भगवान बालक आहे म्हणून

त्याच्याकडे मागायचं नाही,

त्याच्यासमोर रडायचं नाही.

हे फार खोल विधान आहे.

कारण इथे भक्तीचा अर्थ भावनिक अवलंबित्व नसून

आत्मगौरवयुक्त समर्पण असा होतो.

उपनिषद यालाच सांगतात—

आत्मा ‘वरसत्’ आहे.

उदार आहे. श्रेष्ठ आहे. स्वतंत्र आहे.

जो आत्मा वरसत् आहे,

तो देवाला लाच देत नाही,

तो देवाशी सौदा करत नाही,

तो देवापुढे लोटांगण घालून

स्वतःला कमी करत नाही.

तो शांतपणे म्हणतो—

हे सर्व तुझं आहे. मी फक्त वाहक आहे.

आणि याच क्षणी

माणूस भक्त राहत नाही—

तो भागीदार होतो.