आत्म्याची सात्त्विक खुमारी

श्रुती एक ठाम विधान करते—

आत्मा ‘वरसत्’ आहे, म्हणजे श्रेष्ठ आहे; तो कधीच कनिष्ठ नसतो.

पण प्रश्न पडतो—आत्मा कनिष्ठ कधी होतो?

जेव्हा तो रडतो.

जेव्हा तो मागतो.

जेव्हा तो स्वतःला अपूर्ण समजून जगाकडून काहीतरी घेण्याच्या भूमिकेत उभा राहतो.

जगाचा एक अघोषित पण अचूक नियम आहे—

घेणारा कनिष्ठ ठरतो आणि देणारा मोठा ठरतो.

खरा आत्मविश्वास इथे जन्माला येतो.

“माझा आत्मा मोठा आहे” याचा अर्थ—

मी जगात घेण्यासाठी नाही, तर देण्यासाठी आलो आहे.

माणसापाशी अशी खुमारी असली पाहिजे की तो म्हणू शकेल—

“मी कोणाचं देणं ठेवणार नाही.

सर्वांचं देणं चुकून परत जाईन.”

तुकाराम महाराजांची खुमारी अशीच होती.

म्हणूनच ते निर्भयपणे म्हणतात—

“आम्ही जातो आमुच्या गावा, आमचा रामराम घ्यावा.”

माझ्यासाठी कुणी स्वल्पाहून स्वल्प भाव ठेवला असेल,

तर तोही मी चुकता करीन.

मला कोणाचं काही ठेवायचं नाही—

कारण आत्मविश्वास देणं शिकवतो,

आहंकार ठेवून घेणं शिकवतो.

माझ्यापाशी संपत्तीची शक्ती असेल—ती देईन.

शरीराची शक्ती असेल—ती देईन.

मी कोणाला आधाराचा हात देईन.

झोपलेल्याला बसतं करीन,

बसलेल्याला उभं करीन,

उभ्याला चालतं करीन,

चालणाऱ्याला धावायला शिकवीन,

खड्ड्यात पडलेल्याला बाहेर काढीन.

मी दुसऱ्याला उभं करण्यासाठी आहे.

त्यासाठीच मी जगात आलो आहे—

ही भूमिका म्हणजे आत्मविश्वास.

पण इथे एक सूक्ष्म सीमा आहे.

ही खुमारी जर सात्त्विक राहिली नाही,

तर तिचं रूपांतर अहंकारात होतं.

ज्या क्षणी

“मी मोठा आहे” या जाणिवेतून

“तू लहान आहेस” हा अर्थ निघू लागतो,

त्या क्षणी आत्मविश्वास संपतो

आणि अहंकार सुरू होतो.

खरा आत्मविश्वास कधीच दुसऱ्याला लहान करत नाही.

तो एवढंच म्हणतो—

“तूही मोठा आहेस.

मीही लहान नाही.”

हीच आत्मविश्वास आणि अहंकार यांच्यातली खरी सीमारेषा आहे.