प्रवास रथीचा असतो.

देह माझ्यासाठी आहे ही जाणीव माणसाला कर्मयोगाकडे नेते.

उपनिषद सांगतात — आत्मा रथी आहे, देह रथ आहे.

रथासाठी प्रवास नसतो; प्रवास रथीचा असतो.

देह साध्य मानला, की कर्म भीतीत अडकतं.

देह साधन ठरला, की कर्म निर्भय होतं.

गीता म्हणते — कर्म थांबवून मुक्ती नाही;

अहंकार थांबवून मुक्ती आहे.

तत्त्वासाठी देह वापरण्याची तत्त्वनिष्ठा

आणि एखाद्यासाठी देह ओवाळून टाकण्याची प्रेमनिष्ठा —

हीच कर्मयोगाची दोन वल्हं.

आधुनिक जीवनात प्रश्न कर्माचा नाही;

प्रश्न आहे — कर्म कोणाच्या केंद्रावर उभं आहे?

देह केंद्रस्थानी असेल, तर ताण.

आत्मा केंद्रस्थानी असेल, तर शांती.

कर्मयोग म्हणजे जग सोडणं नव्हे;

जगात राहून जगाशी न जखडणं होय.

माणसाला एकदा जर, 'देह माझा आहे' माझ्यासाठी आहे अशी जाणीव झाली तर जीवनाचा दृष्टिकोन बदलून जाईल. 'देह साधन आहे' ही कल्पना दृढ झाली की जीवनात कर्मयोग दृढ होतोच. जोपर्यंत 'देह साधन आहे' याची जाणीव होत नाही तोपर्यंत सर्व कर्मयोग देहासाठीच असतो. कुठल्याही प्रकारे देहाला सांभाळायचं आहे पण देह साधन आहे, साध्य नाही. एखाद्या तत्त्वासाठी देहपणाला लावण्याची तत्त्वनिष्ठा जीवनात असली पाहिजे आणि देह कोणावरून तरी ओवाळून टाकावा इतकी प्रेमनिष्ठा सुद्धा असली पाहिजे. तत्वनिष्ठा आणि प्रेमनिष्ठा या दोन वल्हाद्वारे जीवन नौका पुढे गेली पाहिजे.