'देह साधन आहे'

  

माणसाला एकदा जर “देह माझा आहे” अशी नव्हे, तर “देह माझ्यासाठी आहे” अशी जाणीव झाली, तर संपूर्ण जीवनदृष्टी बदलून जाते. देह हा साधन आहे—साध्य नव्हे—ही कल्पना दृढ झाली की कर्मयोग आपोआप जीवनात स्थिर होतो.

जोपर्यंत देहच अंतिम मानला जातो, तोपर्यंत सर्व कर्मे देहाच्या रक्षणासाठी, पोषणासाठी आणि सुखासाठीच फिरत राहतात. पण देह सांभाळायचा असतो म्हणून देहासाठीच जगायचं, हा कर्मयोग नव्हे.

देह हा तत्त्वासाठी वापरायचा असतो—त्याच्यावर तत्त्व लादायचं असतं. एखाद्या मूल्याकरिता देहपणाला लावण्याची तत्त्वनिष्ठा जीवनात असली पाहिजे; आणि त्याच वेळी, एखाद्यासाठी किंवा एखाद्या सत्यासाठी देह ओवाळून टाकता येईल इतकी प्रेमनिष्ठाही असली पाहिजे.

तत्त्वनिष्ठा आणि प्रेमनिष्ठा—या दोन वल्हांवर जीवनाची नौका पुढे सरकली, तरच कर्मयोग केवळ संकल्पना न राहता जिवंत आचरण बनतो.

देह माझा नाही; देह माझ्यासाठी आहे.

देह साधन आहे; साध्य नव्हे.

देहासाठी केलेलं कर्म = देहकेंद्रित जीवन

तत्त्वासाठी वापरलेला देह = कर्मयोग

तत्त्वनिष्ठा + प्रेमनिष्ठा = जीवननौकेची दोन वल्हं

तात्त्विक निष्कर्ष

जिथे देह केंद्रस्थानी असतो, तिथे भीती असते.

जिथे तत्त्व केंद्रस्थानी असतं, तिथे निर्भयता जन्माला येते.

आणि जिथे प्रेम तत्त्वाशी जोडलेलं असतं, तिथे त्यागही सहज होतो.