बनू शकतो’ – मानवाची अद्भुत शक्ति
Anthropology म्हणजेच मानववंशशास्त्राच्या दृष्टीने पाहिलं तर माणूस हा सिंह–वाघांच्या नाही, तर गाय–गाढवांच्या रांगेतला प्राणी आहे. आपण जंगलात राहणाऱ्या शिकारींच्या वंशातले नाही. जसं गाय किंवा गाढव पाणी पितं तसंच आपणही ओठांनी शोषून घेत पाणी पितो. सिंह, वाघ किंवा कुत्रा जिभेने चाटून पाणी पितो — पण माणूस नाही. ही साधी गोष्ट सांगते की, आपल्या शारीरिक समानतेची ओळख सिंहाशी नव्हे, तर गाढवाशी अधिक आहे.
पण गंमत अशी की गाढवं जंगलात दिसत नाहीत; सगळी शहरातच राहतात!
ही गोष्ट विनोदी असली तरी तिच्या पाठीमागे एक विचार दडलेला आहे — मानवाचे सामर्थ्य त्याच्या शरीरात नाही, तर ‘बनू शकतो’ या शक्तीत आहे.
भगवंत माणसाकडे आकर्षित झाला, कारण माणूस वाईट बनू शकतो, तसाच चांगलाही बनू शकतो. “मी होऊ शकतो”, “मी घडवू शकतो” — ही जी विलक्षण क्षमता आहे, तिच्याच अमिषाने सृष्टीकर्त्याने माणसात वास करण्याचं ठरवलं.
देव स्वतः या दहा बाय दहाच्या खोलीत राहणाऱ्या गणपतरावाच्या शरीरात वसतो — कारण त्याच्या शक्तीनेच आपण चालतो, बोलतो, विचार करतो. हाच तो ईश्वरी प्राणशक्तीचा प्रवाह.
माणसाला राक्षस बनण्याचं स्वातंत्र्य आहे, देव बनण्याचंही आहे.
काय बनायचं हे ठरवण्याचं संपूर्ण अधिकार माणसाकडेच आहे.
ही क्षमता या विश्वात सूर्य, चंद्र, वारा, पर्वत कुणालाही दिलेली नाही.
सूर्याला स्वतःच्या मर्जीने उगवण्याचं स्वातंत्र्य नाही.
तो नियमानं उगवतोच.
पण माणूस म्हणतो — “रविवारी मी उशिरा उठतो,”
आणि त्यात त्याला एक मिजास जाणवते!
हीच तर त्याची स्वातंत्र्याची जाणीव आहे.
सूर्याला वेळेवर उठावंच लागतं,
पण माणसाला “उठणार नाही” असं म्हणण्याचंही स्वातंत्र्य आहे.
म्हणूनच प्रश्न उभा राहतो —
सूर्य मोठा की मानव मोठा?
उत्तर एकच — मानव मोठा.
कारण सूर्य आपली आज्ञा पाळतो,
पण माणूस स्वतःची आज्ञा तयार करतो.
अर्थात या स्वातंत्र्याची किंमत आहे.
जेव्हा “मी बनवू शकतो” ही शक्ती येते,
तेव्हा चुकण्याची शक्यताही येतेच.
आणि त्या चुकांचे फटके माणसालाच सोसावे लागतात.
म्हणून स्वातंत्र्य म्हणजे केवळ गुलाबाच्या पाकळ्यांनी मढवलेला रस्ता नव्हे;
तो काट्यांनी भरलेला आहे.
ज्याने स्वातंत्र्य स्वीकारलं, त्याने दुःखाची परंपराही स्वीकारली पाहिजे.
कारण स्वातंत्र्याशिवाय माणुसकी नाही,
आणि जबाबदारीशिवाय स्वातंत्र्य नाही.
म्हणूनच “मी बनू शकतो” हीच माणसाची सर्वात मोठी विशेषता ठरते.
देव, राक्षस, ज्ञानी, अज्ञानी — काय बनायचं हे त्याच्याच हातात आहे.
ही “बनण्याची” क्षमता हीच माणसाची दिव्यता आहे.
आणि म्हणूनच भगवंत माणसात येऊन राहिला आहे.
देव मानवात वास करतो, कारण मानव हा देवाच्या सर्जनाची सर्वात सुंदर शक्यता आहे.
Comments
Post a Comment