ध्येय-जप आणि नाम-जप — जीवनाचा द्वयार्थ साधना मार्ग
ध्येय-जपामध्ये अवघा कर्मयोग सामावलेला असतो आणि नाम-जपामध्ये भक्तीयोग प्रकटतो. दोन्हींचं अनुष्ठान एकत्र झालं की जीवनात ज्ञानाची पहाट उगवते. ते ज्ञान माणसाला सांगतं— "तत्त्वमसि" — तूच ते आहेस!
मानवाने जप केला पाहिजे, पण कोणाचा?
ज्याने ही सृष्टी निर्माण केली, त्या सर्जकाचे नाव सतत अंतःकरणात फिरत राहिले पाहिजे.
पण एक महत्त्वाची गोष्ट —
ध्येयाशिवाय नाम-जपाला किंमत नाही.
ध्येयरहित मनाने हजारो वेळा नामस्मरण केलं तरी ते केवळ ध्वनी बनून राहतं, ऊर्जा बनून नाही. दर्शनकारांनी म्हणूनच सांगितलं आहे —
“तज्जपः तदर्थभावनम्”,
म्हणजे जप समजून, भावनेने, ध्येयाच्या आधाराने केला पाहिजे.
जप करणाऱ्यांचे तीन प्रकार
1. न समजता जप करणारे — त्यांनाही फायदा होतो, पण तो आकस्मिक.
2. समजून जप करणारे — त्यांच्या जपा मागे जागृती असते.
3. प्रेमाने जप करणारे — इथे जप साधनेतून साध्य बनतो.
समजून केलेला जप जीवनाला दिशा देतो. प्रेमाने केलेला जप जीवनाचं रूपांतर करतो.
मोठ्या माणसांच्या शब्दांची शक्ती — एक कथा
एका नदीच्या किनाऱ्यावर एक साधू बसला होता.
तेवढ्यात एक बगळा आला; चोच पाण्यात भिजवून दगडावर घासू लागला. ते पाहून साधू म्हणाला—
घिस घिस घिस घिसत है, उपर लगावत पानी
जिस बात के लिये घिसत है, वही बात मैं जानी
म्हणजे — "तू चोच घासतो आहेस कारण तुला मासा पकडायचा आहे, हे मला समजलं."
हे वाक्य योगायोगाने राजा ऐकतो आणि नुसते शब्द मनात ठेवतो.
दुसऱ्या दिवशी, राजा हजामत करताना नाभिक वस्तरा दगडावर घासत असतो. ते पाहून राजा नकळत त्याच ओळी म्हणतो.
ते शब्द ऐकून नाभिक घाबरून राजाच्या पायांवर कोसळतो. कारण राणी आणि प्रधान यांनी त्याला राजा मारण्यासाठी पैसे दिले होते!
नाभिकाचा हेतू राजाच्या ओळखीने समोर आला आणि राजा वाचला.
तात्पर्य?
मोठ्या माणसाचे शब्द आपण अजाणतेपणी जरी उच्चारले तरीही त्यांचा लाभ होतो.
पण जप जर जागृतीने, समजून, ध्येयभावनेने केला — तर त्याचे परिणाम चमत्कारी असतात.
जपाचा अंतिम अर्थ
जप म्हणजे केवळ शब्दांची पुनरावृत्ती नाही.
तो मनाला ध्येयाशी जोडण्याचा सेतू आहे.
ध्येय-जपाने कर्मयोग दृढ होतो.
नाम-जपाने भक्तीयोग विकसित होतो.
आणि दोन्ही एकत्र आल्यावर ज्ञान उदयास येतं —
"अहं ब्रह्मास्मि" — मी ब्रह्म आहे.
जप म्हणजे आपल्या जीवनाला दिशा, अर्थ आणि केंद्र देण्याची दिव्य प्रक्रिया आहे.
Comments
Post a Comment