753 नामजप — अंतःकरणनिर्मळतेकडे जाणारी शांत वाट

नामजप कशासाठी करायचा?

हा प्रश्न आज अनेकांच्या मनात उभा राहतो. काहींना नामस्मरण हे भक्तीचे लक्षण वाटते, काहींना ते मनःशांतीचं औषध वाटतं, तर काहींना ते एक प्रकारचा अंधानुकरणाचा मार्ग वाटतो. पण या सर्वांच्या पलीकडे, नामजपाचा खरा अर्थ अगदी थेट आणि साधा आहे—अंतःकरणातील विकार कमी करण्याची साधना.

विकार — अंतरातील पडदा

भगवंत काही बाहेर दूर नाहीत. ते आपल्या अंतर्याम्यांतच आहेत.

मग प्रश्न असा—त्यांचा अनुभव आपल्याला लगेच का येत नाही?

कारण दोघांच्या मध्ये एक दाट पडदा उभा आहे—मनाच्या विकारांचा.

राग, द्वेष, मत्सर, श्रेष्ठत्व, आसक्ती, लोभ, अभिमान…

हे सर्व विकार मनाला सतत बाहेरच्या विषयांकडे खेचतात.

मन बाहेर धावत असेल तर निराकार, निर्विकार भगवंताची अनुभूती कशी मिळणार?

जितके विकार प्रभावी, तितका मनाचा विचारप्रवाह त्यांच्याकडेच वळतो.

विकारांचे चिंतन मोठे आणि भगवंताचे चिंतन लहान.

आणि जेथे चिंतन नाही, तेथे प्रचिती कशी येणार?

नामजप — मनशुद्धीचा उपाय

नामजपाचा हेतू अगदी स्पष्ट आहे—

मन शांत करणे आणि विकारांची पकड सैल करणे.

जप म्हणजे भगवंतासाठी नव्हे, तर आपल्या स्वतःच्या अंतःकरणासाठी केलेली सेवा.

जिथे मन स्थिर, तिथे अनुभूती स्थिर.

जिथे मन शांत, तिथे भगवंत जवळ.

पण आपण जप कशासाठी करतो?

हे नेहमी शुद्ध कारणांसाठी नसतं.

एकाने मित्राला विचारलं—

“तू जप करतोस तो कशासाठी?”

त्याने उत्तर दिलं—

“माझ्या प्रेयसीचं प्रेम माझ्यावर वाढावं म्हणून!”

हेच सत्य—

जगत त्रिगुणांनी भरलेलं असल्याने, जपही माणूस आपल्या इच्छांसाठी वाकवतो.

नामजप विकार कमी करण्यासाठी आहे, पण आपण तोच जप विकार वाढविण्यासाठी वापरतो—

जगाच्या प्राप्तीसाठी, नात्यांच्या जुळवाजुळवीसाठी, इच्छांच्या तृप्तीसाठी.

‘मी’ आणि भगवंत — अंतर फक्त विकारांचे

‘मी’ म्हणजे अंतर्गत चैतन्य.

भगवंतही चैतन्यमय.

फरक फक्त मध्यांतरातील धुक्यात आहे—

विकारांच्या धुक्यात.

विकार जितके कमी, तितकं मन भगवद्गतीकडे सहज झुकतं.

मन निर्मळ झालं की, विचारही निर्मळ होतात.

अंतःकरण स्वच्छ झालं की, चिंतन आपोआप भगवंताकडे वाहतं.

भगवंत साकार झाले तरी तोही आपल्या मनाच्या दृष्टीने एक ‘आकृती’ आहे.

निर्गुणाला आकृती देणं, हेही मनाचंच कार्य.

भक्ताला दर्शन हवं म्हणून भगवंत डोळ्यांसकट प्रकट झाले—

नाही तर त्यांना मूळतः डोळे नव्हतेच.

हे सर्व आपल्या मनाच्या गरजांच्या आणि विकारांच्या पातळीवर घडत असतं.

नामजपाचा सार — भगवंताला नव्हे, स्वतःला दिसण्यासाठी

नामजप आपण भगवंताला प्रसन्न करण्यासाठी करत नाही.

भगवंताला मिळवण्यासाठीही नाही.

नामजप म्हणजे स्वतःला स्वच्छ बनवण्याची क्रिया.

जप आपल्याला प्रसन्न करतो, शांत करतो, स्थिर करतो.

आणि मन शांत झाले की—

अंतरातील भगवंत अनिवारपणे प्रकट होतो.

जसं धुकं हटलं की पर्वत स्वतः दिसतो,

तसं विकार दूर झाले की अंतर्यामी भगवंताचं तेज स्वतः जाणवतं.

अंतिम सत्य

नामजप ही कोणती मोठी गूढ साधना नाही.

तो एक साधा, शांत, सातत्यपूर्ण शुद्धीचा प्रवास आहे.

विकारांच्या वादळात मनाला एक दिशा देणारा मार्ग.

अंतरातील भगवंताची प्रचिती घेण्यासाठी आपलं मन तयार करणारा मार्ग.

शेवटी, नामजपाचे फल एकच—

मन निर्मळ, विचार शांत, आणि भगवंताची अनुभूती सुलभ.