“स्वरूपस्मरण आणि क्रियाशीलता — शांततेतून कृती कशी घडते”

मनुष्याला दोन टोकांमध्ये झुलण्याची सवय असते —

कधी तो अतिशय कर्मशील होतो, तर कधी अतिशय निष्क्रिय.

कधी जगाच्या कामांत इतका गुंततो की स्वतःला हरवून बसतो,

तर कधी संसार सोडून पळून जायचं वाटतं.

परंतु अध्यात्म म्हणतं —

“पळायचं नाही, पण विसरायचंही नाही.”

म्हणजेच कर्म करायचं, पण स्वरूप विसरायचं नाही.

स्वरूपस्मरण ही अशी अंतःस्थिती आहे जी आपल्याला कृतीतूनही शांत ठेवते.

ही शांतता म्हणजे उदासीनता नाही; ती चैतन्याची स्थिरता आहे.

ज्याप्रमाणे समुद्राच्या लाटांवर हालचाल असते,

पण समुद्राचं अस्तित्व शांत राहातं —

तसंच स्वरूपस्मरणात असलेला मनुष्य कर्म करतो,

पण त्याचं केंद्र अढळ राहातं.

 शांततेतून कृती

शांततेतून कृती घडते तेव्हा ती कृती योग बनते.

ती कृती फलाच्या अपेक्षेतून नाही, तर करुणेच्या प्रेरणेतून होते.

अशा कृतीत थकवा नसतो, कारण तिथे ‘मी करतो’ हा भाव नसतो.

तेव्हा कृतीतूनही विश्रांती मिळते —

आणि विश्रांतीतूनही कृती जागृत होते.

भगवद्गीतेत श्रीकृष्ण म्हणतात —

 “योगस्थः कुरु कर्माणि।”

योगस्थ होऊन, म्हणजे स्वरूपात स्थिर राहून कर्म कर.

ही ओळ जीवनाचं रहस्य सांगते.

योगस्थ म्हणजे स्वरूपात असणं —

जेव्हा माणूस स्वतःच्या स्वरूपात स्थिर होतो,

तेव्हा कृती ही त्याच्याकडून नव्हे, तर त्याच्यामधील चैतन्याकडून घडते.

 बाह्य कर्म आणि अंतर्गत शांतता

अशी स्थिती साधली की जीवनातील प्रत्येक कार्य एक ध्यान बनतं.

भाकरी लाटणं असो, वाणी वापरणं असो, शिक्षण देणं असो,

किंवा फक्त श्वास घेणं असो — प्रत्येक गोष्ट स्वरूपाचं दर्शन बनते.

तेव्हा शांतता म्हणजे कृतीचा अभाव नाही,

तर ती कृतीची आत्मा आहे.

शांततेतून जेव्हा कृती येते, तेव्हा ती कृती अहंभावरहित, प्रेममय, आणि सत्यशील असते.

अशा वेळी माणूस जगात असूनही जगाच्या ओझ्याखाली राहत नाही.

तो वाहतो, पण त्याचं अंतर्मन हलकं असतं.

कारण तो जाणतो —

 “मी कृती करत नाही; स्वरूप माझ्यामधून कृती करतं आहे.”