मी कोणीही नाही — वेदान्ताची सुरुवात

     

ज्याप्रमाणे जगणं आपल्या हातात नाही,

तसंच मरणही माणसाच्या हातात नसतं.

काही जण मरायला जातात—राहून जातात.

काही जण जगायची अपार इच्छा ठेवतात—आणि मृत्यू येऊनच जातो.

सृष्टी कोणाचं ऐकून, कोणाच्या मताने, कोणाच्या विनंतीने चालत नाही.

आत्महत्या देखील तितकी सोपी नाही.

दुःखाने छिन्नविछिन्न झालेला माणूससुद्धा म्हणतो—

“थंडी आहे… पुढे कधीतरी मरेन.”

जीवनाला आपलं म्हणता येत नाही तर मृत्यूला कुठून आपलं म्हणणार?

विश्वाला काहीही पडलेलं नसतं

तुमचे वडील वारले—

तुम्ही मनसोक्त रडा, श्वास गुदमरू द्या, छाती कळ कळेपर्यंत रडू द्या.

जग एक सेकंदही थांबत नाही.

तसाच सूर्योदय, तसाच सूर्यास्त, तसाच बाजार, तसंच जगणं.

समाज चार दिवस चुकचुकतो—

मृत माणसाच्या नावावर थोडं ओलं करून घेतो.

तेही का?

कारण समाज माणसाचा अहंकार पोसतो.

म्हणूनच तर ऋषीजन शहर सोडून जंगलात जात,

कारण जंगलात कुणालाही कोणाचं सोयरसुतक नसतं.

राजा मेला… पण जंगलातील पक्षी?

ते आपल्या स्वरातच किलबिलत राहतात.

झरा आपली खळखळच करत राहतो.

वारा तसाच वाहत राहतो.

सृष्टीला कशाचाही फरक पडत नाही.

माणूस म्हणतो—

“माझं मत ऐका! माझं विचारात घ्या!”

पण निसर्ग त्याची दखलही घेत नाही.

जगातलं घटना-चक्र इतकं विशाल आहे की

आपली किंमत त्यात अणुरंध्राइतकीही नाही.

सभ्यता – एक सुंदर दंभ

कोणी मरण पावला की समाज रडतो—

पण ते रडणं किती खरं असतं?

मुळातच मनुष्य इतका मोठा दुःख वाहूच शकत नाही.

तेवढं कष्ट झेलायची शक्तीच नसते.

अर्धं रडणं हा रिवाज,

अर्धं मान राखणे,

अर्धं समाजाच्या नियमांची भीती.

सभ्यतेचे दुसरं नावच दंभ!

जेवढी ओळख मोठी—तेवढी मरणाऱ्यांची संख्या मोठी.

एक एकाला सांत्वन करायचं—

पण अंतःकरण कुठून इतकं दुःख आणणार?

शेवटी आपल्याला बाजारात हरताळ पाळला गेला म्हणून किंमत.

चार जण बोलले—

“तसा चांगला माणूस होता!”

बस एवढंच.

पण जंगलात मेला तर?

कुणालाही काहीच फरक पडत नाही.

सृष्टी जणू सांगते—

“तू आला, गेलेला… मी माझ्या मार्गाने चालूच राहते.”

मग मनुष्याची किंमत कुठे?

आणि तरीही माणूस जगतो—

अहोरात्र आपलं मत, आपली किंमत, आपलं महत्त्व सिद्ध करण्यासाठी!

आपली जागा, आपलं वलय, आपली ओळख जपण्यासाठी धडपडत राहतो.

वेदांत इथे येऊन थांबतो—

एक कठोर, पण सत्याचा कडवट प्रकाश टाकून:

“या सृष्टीत मी कोणीही नाही.”

हे समजल्याशिवाय

ना जीवन समजतं,

ना मरण समजतं,

ना धर्माचा सुवर्णमध्य समजतो,

ना अध्यात्माचा गाभा समजतो.

हीच वेदान्ताची पहिली पायरी आहे—

अहंकाराचा क्षय.

विद्यार्थ्याने पुस्तक उघडावं तसं

जग उघडून पाहण्याची ही सुरुवात.