ब्रह्म आणि मानव : ‘मी बनू शकतो’ ही शक्ती

ब्रह्मच मानुषीकरण हे तत्त्वज्ञानातलं एक साहस आहे, पण ते एक सत्यही आहे. तसंच मनुष्याचं ब्रह्मणीकरण हे तत्त्वज्ञानातील दुसरं साहस आहे. भगवंताने जगात राहायला जी खोली शोधून काढली आहे, ती म्हणजे आपल्या गणपतरावाचं शरीर!

या विश्वाचा सर्जनकर्ता – सनातन तत्त्व भगवान – इतक्या विशाल सृष्टीत असताना, त्याने या गणपतरावाचं शरीरच निवासस्थान म्हणून का निवडलं असेल बरं? अरे, विश्व किती मोठं आहे! विश्वाच्या मानाने महाबळेश्वरही लहानच ठिकाण आहे. आमच्या कच्छमधल्या भुजिया डोंगराला तिथले लोक हिमालय मानतात; पण महाबळेश्वर पाहिल्यावर वाटतं, माणसात काहीतरी विशेष आहे!

माणूस जन्मला नसतानाही पर्वत, नद्या, सागर होतेच. आणि माणूस नाहीसा झाला तरी ते राहणारच. मग त्या भगवंताने राहण्यासाठी हाच देह का शोधून काढला असेल? चढवण्यासाठी? की त्याचा उत्साह वाढवण्यासाठी? ही कल्पना आहे की वास्तव?

मानवी शरीर म्हणजे एक धर्मशाळाच — ऊन लागलं की घामाने निथळणारी, थंडी पडली की थरथरणारी, पावसात ओलाचिंब होणारी. अशा क्षुद्र मूर्तिकामय देहात आदिम ब्रह्मशक्ती राहण्याचं कारण काय?

जर भगवंताला सृष्टीत राहायचंच असेल, तर सूर्याच्या बिंबावर तेजस्वीपणे राहिला असता; चंद्रावर शांततेत वास केला असता; वाऱ्यावर स्वार होऊन अवकाशात भटकला असता; सागराच्या तळाशी समाधी लावली असती! चंद्र, सूर्य, वारा, सागर — या सगळ्या त्याच्याच निर्मितीच्या विलक्षण कलाकृती आहेत. मग त्यांना सोडून भगवंताने काळबादेवीला राहणाऱ्या गणपतरावाचं शरीर का निवडलं असेल?

विडी ओढणाऱ्या गणपतरावात राहणाऱ्या भगवंताला किती गुदमरल्यासारखं होत असेल! हे शरीर मातीचं — त्यात भगवंत बसतो कसा? राहतो कसा? आणि त्याला त्यातून काय मिळतं? मला अनेक वर्षं या प्रश्नाचं उत्तर सापडलं नाही. वाटत राहायचं — कदाचित मानवाला उभारी देण्यासाठी भगवंताने हे ठरवलं असावं. पण नंतर उमगलं — कारण अधिक खोल आहे.

भगवंत मानवाच्या अंतःकरणात वास करतो, याचं एक अद्वितीय कारण आहे.

मानवापाशी एक जबरदस्त, विलक्षण शक्ती आहे — आणि त्या शक्तीच्या मोहातच भगवंत त्याच्यात येऊन राहतो.

ही शक्ती चंद्र, सूर्य, वारा, सागर — कोणाकडेच नाही. ती फक्त मानवाकडे आहे.

चंद्राला शांती आहे, पण ती भगवंताने दिलेली. सूर्याला तेज आहे, पण तेही भगवंताचं देणं. पर्वताला स्थैर्य, मृत्तिकेला सुगंध, वृक्षाला फुलभार, पक्ष्याला भरारी — पण ही सगळी गुणं दिलेली आहेत.

माणूस मात्र “मी बनू शकतो” असं म्हणू शकतो.

ही “मी बनू शकतो” हीच त्याची दिव्य शक्ती आहे.

तो शांत बनू शकतो, तेजस्वी बनू शकतो, स्थिर बनू शकतो, सुगंधित बनू शकतो.

आणि हीच “होण्याची” शक्ती भगवंतालाही आकर्षित करते.

इतर सर्व सृष्टी ‘आहे’ या स्थितीत आहे; पण मानव ‘होऊ शकतो’ या गतिशीलतेत आहे.

हीच होण्याची शक्यता म्हणजे मानवाचं ब्रह्मत्व आहे.

म्हणूनच ब्रह्म मानुषी होतं — कारण मानव ब्रह्म होऊ शकतो.

भगवंताचं मानुषीकरण म्हणजे अनंताचं मर्यादेत अवतरण;

आणि मानवाचं ब्रह्मणीकरण म्हणजे मर्यादेचं अनंताकडे आरोहण.

ही दोन्ही दिशा एकत्र भेटतात — आपल्या हृदयात.

भगवंत बाहेर नाही; तो अंतर्यामध्ये आहे.

आपण त्याचं निवासस्थान आहोत, आणि त्याला योग्य निवास देणं हीच साधना आहे.

“मी बनू शकतो” ही जाणीव म्हणजेच भगवंताचं स्मरण.

आणि या स्मरणातूनच माणूस देवत्वाकडे प्रवास करतो.