करी लाभाविना कृती

लाभाशिवाय प्रेम हेच खरं प्रेम आहे. त्यात कोणताही स्वार्थ, अपेक्षा, व्यवहाराची गणितं नसतात.

सामान्य व्यवहारात मात्र आपलं प्रेम अपेक्षांच्या काचेतून जातं. लाभाची शक्यता कमी झाली की आपलं प्रेम आपोआप कमी होतं.

समाजाच्या बंधनामुळे अनेकदा आपण "प्रेम" करतो असं वाटतं, पण ते प्रत्यक्षात कर्तव्य किंवा सामाजिक जबाबदारी असतं.

भगवंत अदृश्य आहे, म्हणून त्याच्यावर प्रेम करणं कठीण असलं तरी तेच प्रेम सर्वात शुद्ध, निरपेक्ष आणि टिकाऊ असतं.

जर आपण एखाद्यावर "कसलाही लाभ नाही" हे माहीत असूनही प्रेम करत असू, तर त्या प्रेमाला सुगंध येतो; त्यातूनच प्रभा प्रकटते.

हा विचार प्रत्यक्ष आयुष्याशी जोडून पाहिलात तर, आपल्याला दररोज भेटणाऱ्या व्यक्तींवर आपण किती निरपेक्ष प्रेम करू शकतो, हा एक खरा आत्मपरीक्षणाचा विषय ठरतो.

म्हणजे, निरपेक्ष प्रेम हे फक्त तत्वज्ञान नाही, तर स्वतःची कसोटी घेण्याचं एक जीवनाचं प्रयोगशाळा-तत्त्वज्ञान आहे.

लाभाशिवाय प्रेम

प्रेम ही माणसाच्या जीवनातील सर्वात पवित्र भावना आहे. पण बहुतांश वेळा आपल्या प्रेमामध्ये अपेक्षा दडलेल्या असतात. कुठेतरी लाभ, स्वार्थ किंवा आपल्याला मिळणाऱ्या फायद्याची छटा असते. म्हणूनच खऱ्या प्रेमाला सुगंध यावा, त्यातून प्रभा झळकावी, यासाठी "लाभाशिवाय प्रेम" आवश्यक आहे.

भगवंतावर प्रेम करणे हेच सर्वश्रेष्ठ मानलं जातं. पण भगवंत अदृश्य असल्याने, त्याच्यावर निरपेक्ष प्रेम करणे सहजसोपं नसतं. आपण त्याच्याकडे काही मागतो, काही अपेक्षा करतो. अपेक्षांनी बांधलेलं हे प्रेम टिकाऊ राहत नाही. भगवंताच्या प्राप्तीसाठी जर प्रेम करायचं असेल, तर ते निरपेक्ष असलं पाहिजे.

परंतु प्रश्न असा आहे की, आपण आपल्या व्यवहारातील नात्यांमध्ये कितपत निरपेक्ष प्रेम करू शकतो? रोजच्या जीवनात सासू, सासरे, भाऊ, काका, शेजारी—असे कितीतरी लोक आपल्याशी संबंध ठेवतात. त्यांच्याशी व्यवहार करताना आपण मनात हिशोब ठेवतो का? लाभाची शक्यता कमी झाली की आपल्या प्रेमाचा काटा खाली येतो का? हा खरा प्रेमाचा थर्मामीटर आहे.

बर्‍याच वेळा समाजाच्या बंधनामुळे आपण संबंध टिकवतो, कर्तव्य पाळतो. वडिलांवर खरं प्रेम नसतानाही त्यांची काळजी घेतो. तेव्हा ते कर्तव्य असतं, पण प्रेम नव्हे. खरं प्रेम तेच, जे लाभाशिवायही स्थिर राहतं.

अशा निरपेक्ष प्रेमाला सौंदर्य आहे, सुगंध आहे. त्या प्रेमातून प्रभा झळकते. कारण ते प्रेम मानवी अपेक्षांच्या मर्यादेपलीकडे जाऊन दिव्यतेला स्पर्श करतं.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

यशस्वी जीवन जगायला शिकवणारी विद्या | The knowledge that teaches how to live a successful life.

Image
        मला असे निरस आणि शूद्र जीवन नको. जीवनात आकाशातल्या विजेसारखे चैतन्य Spark असला पाहिजे. देवाने मला दीर्घायुष्य दिले नाही तरी चालेल, पण त्यात चैतन्य असले पाहिजे.         जीवनात काहीतरी करायचं आहे, जीवणाचा दृष्टिकोन बदलायचा आहे तर त्यासाठी उपनिषद वाचले पाहिजे. तर जीवनदर्शन मिळेल. भार्गवी आणि वारुणी विद्येमध्ये हे जीवनदर्शन आहे. त्याच्याने शुद्ध जीवनाची ओढ निर्माण होईल, तेजस्वी जीवनाची ओढ निर्माण होईल, दैवी जीवनाचा लोभ जडेल. आणि प्रगती साधण्याची मनिषा निर्माण होईल. गिबनने पंचवीस पंचवीस वर्ष इतिहास लिहिला. त्यासाठी त्याने किती परिश्रम घेतले असतील! त्याने लिहिलेल्या इतिहासाशी आपण सहमत असू की नाही ही स्वतंत्र गोष्ट आहे. पण त्याला इतिहास लिहिण्याचे जणू काही वेडच लागले होते. ज्या दिवशी त्याने लेखन पूर्ण केले आणि हातातली लेखणी खाली ठेवली त्या दिवशी तो अखेर रात्रभर रडला. त्याला वाटले की आता उद्या सकाळी मी काय करू? पण भागवत् भक्त अशाप्रकारे रडत नाहीत कारण आता मी काय करू असा त्यांना प्रश्न पडत नाही. ते सतत भगवंताचे काम करीत असतात; जे क...
Read more

गीता जयंती — जीवनाला नवं प्रकाश देणारा दिवस

Image
कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर एक क्षण असा उगवला होता, ज्याने पुढील हजारो वर्षांच्या मानवविचाराला दिशा दिली. त्या क्षणाचं नाव — गीतेचा जन्म, आणि त्या दिवशीचा स्मृतिसण म्हणजे गीता जयंती. मार्गशीर्ष शुद्ध एकादशी, अर्थात मोक्षदा एकादशी, हा दिवस फक्त धार्मिक दृष्टिकोनातून महत्त्वाचा नाही; तर तो मानवी अंतःकरणाला नवा आकार देणारा दिवस आहे. आजच्या आधुनिक संघर्षांत, धावपळीच्या जीवनात, ताण-तणावांनी झाकोळलेल्या मनस्थितीत, गीता जयंती एखाद्या प्रसन्न शीतल क्षणासारखी येते— “थांब… स्वतःकडे वळ… आतलं कुरुक्षेत्र ऐक…” असा संदेश देत. १. गीता — अंतःविरोधातून जन्मलेली प्रकाशरेखा अर्जुनाचा आक्रोश आपण प्रत्येकजण कुठेतरी जगतो— कर्तव्य आणि भावना, सत्य आणि आपलेपणा, आदर्श आणि व्यवहार यांच्या दरम्यान. कुरुक्षेत्र हे फक्त बाह्य युद्ध नव्हतं; ते मानवमनाचं सर्वाधिक ज्वलंत प्रतीक होतं. गीता जयंती म्हणजे या अंतःविरोधांचा सन्मान करण्याचा दिवस — कारण विरोधच प्रश्न जन्माला घालतो, आणि प्रश्नच उत्तराचा मार्ग उजळतो. २. आधुनिक माणसासाठी गीतेचा संदेश — साधा पण गहन “कर्मण्येवाधिकारस्ते…” हा मंत्र आजच्या युगातील सर्वां...
Read more

मनुष्य गौरव दिन

Image
युगपरिवर्तनाचा अलंकार — प.पू. पांडुरंग शास्त्री आठवले कधी काळाचे प्रवाह मंदावतात. मूल्यांचे पाणी आटत जाते. मानव आपल्याच सावलीला ओळखू शकत नाही इतका भ्रमिष्ट होतो. अशा वेळी निसर्ग आपली चूक दुरुस्त करण्यासाठी एखाद्या तेजस्वी पुरुषाचा जन्म घडवतो. तो येतो, पण तो काही शिकवायला येत नाही — तो केवळ स्मरण करून देतो. आपल्यामधल्या दैवीतेचं, आपल्या असण्याचं, आणि जीवनाच्या अर्थाचं. अशाच तेजोमय स्मरणाचे मूर्त रूप म्हणजे प.पू. पांडुरंग शास्त्री आठवले — दादाजी. १. युगाला नवा श्वास त्यांनी जेव्हा “स्वाध्याय” हा शब्द उच्चारला, तेव्हा तो केवळ ग्रंथांचा नव्हे, तर आत्म्याचा अभ्यास होता. त्यांनी सांगितलं — “देव माझ्यात आहे, आणि तुझ्यातही आहे. मग मी तुला परका कसा समजेन?” ही एकच ओळ जग बदलवणारी ठरली. कारण यात प्रेम होतं, पण कर्माशिवायचं नव्हतं; तत्त्व होतं, पण जीवनाशिवायचं नव्हतं. ही ओळ ‘सर्वभूतेषु आत्मानं’ या उपनिषद् सत्याचं व्यवहारातलं मूर्त रूप होती. २. धर्माचा नवविचार त्यांनी धर्माला मंदिरांच्या भिंतींतून मुक्त केलं. त्यांनी सांगितलं — “धर्म हा निष्ठेचा प्रवास आहे, नियमांचा नव्हे.” ही कल्पना इतक...
Read more