समर्पण वृत्ती आणि स्वाहा शक्ती

1. स्वार्थ विरुद्ध स्वाहा

– आपण बहुतेक वेळा "इतरांनी आपल्यासाठी स्वाहा व्हावं" अशी अपेक्षा ठेवतो. पण स्वतःचं व्यक्तिमत्त्व कुठे तरी स्वाहा झालं आहे का, हे विचारायला तयार नसतो. हाच आपला सर्वात मोठा अडथळा.

2. अर्जुनाचं उदाहरण

– महाभारतातील युद्धात अर्जुनाची स्थिती सुंदर दाखवली आहे. तो क्षत्रियाच्या अहंकाराने उफाळून आला होता; पण कृष्णाने सांगितलं की "शिखंडीलाच पुढे करून भीष्मांशी लढ," तेव्हा अर्जुनानं ताबडतोब मान्य केलं. हे लाचारी नव्हतं, तर समर्पण होतं.

– अर्जुनानं स्वतःचा अहंकार कृष्णापुढे स्वाहा केला. म्हणूनच तो हवनशील ठरला.

3. समर्पण वृत्ती विरळा

– आपण कार्यात, नात्यांत, जीवनात—कोठेही सहजपणे समर्पण करायला तयार नसतो. कारण:

योग्य व्यक्ती भेटत नाही,

कधी मिळाली तरी त्याच्या गैरफायद्याची भीती असते.

– त्यामुळे आपण नेहमी "मी" या केंद्रात अडकतो.

4. स्वाहा शक्तीचा खरा अर्थ

– यज्ञात तुपाचे डबे ओतणं हे बाह्यरूप आहे. परंपरा म्हणून त्याचं महत्त्व आहे, पण त्यामागचा मूळ भाव म्हणजे आत्मसमर्पण.

– जीवनात आपण कोणत्यातरी ठिकाणी जर खरंच समर्पण केलं, तरच स्वाहा शक्ती जागृत होते आणि व्यक्ती अंतर्बाह्य विकासाच्या मार्गावर पुढे जाते.

 इथे एक सुंदर विरोधाभास दिसतो:

बाहेरचं हवन तुपाने होतं.

पण आतलं हवन अहंकाराने होतं.

बाहेर आपण "स्वाहा" उच्चारतो.

पण आत आपण "मी" या भावनेला स्वाहा करतो.

मानवाच्या जीवनात "स्वाहा" हा शब्द फक्त यज्ञकुंडात उच्चारायचा मंत्र नाही; तो आत्मिक वृत्ती आहे. आज बहुतेक लोकांची धारणा अशी आहे की "इतरांनी आपल्यासाठी स्वाहा व्हावं," पण आपण स्वतः कधी कुठे स्वाहा होतो का, हे विचारायलाच आपण तयार नसतो. केंद्रस्थानी नेहमी "मी" असतो. पण खऱ्या अर्थाने विकासासाठी आवश्यक आहे — स्वतःचं एखाद्या उच्च ध्येयासाठी समर्पण.

अर्जुनाचं उदाहरण

महाभारतातील युद्धाची वेळ. पांडवपक्षातील तंबूत विचारमंथन सुरू होतं. भीष्मांना पराभूत करण्याची युक्ती सुचवली गेली—"शिखंडीलाच पुढे करून लढा." हे ऐकून अर्जुन संतापला. "मी क्षत्रियाचा पुत्र आहे. मला असं सांगता?" असा रागाने तो तंबूतून बाहेर पडला.

इतक्यात श्रीकृष्ण आले. त्यांनी शांतपणे सांगितलं, "अर्जुना! उद्या तुला शिखंडीला पुढे करून लढायचं आहे." काही क्षणांपूर्वी पेटलेला अर्जुन ताबडतोब म्हणाला, "ठीक आहे, मी तसं करीन."

पाच मिनिटांपूर्वीचा अहंकारी अर्जुन आणि पाच मिनिटांनंतरचा समर्पित अर्जुन यांच्यातील हा बदल केवळ लाचारी नव्हती. ती होती त्याची समर्पण वृत्ती. "माझं मत आहे, पण कृष्ण सांगतील तेच अंतिम." ही वृत्ती म्हणजेच आत्मस्वाहा.

समर्पण का आवश्यक?

आजच्या काळात आपण कार्यात, नात्यांत किंवा जीवनातही सहजपणे समर्पण करायला तयार नसतो. कारण योग्य व्यक्ती सापडेलच असं नाही, किंवा मिळालेली व्यक्ती कधीतरी गैरफायदा घेईल, ही भीती असते. म्हणून आपण "मी" च्या केंद्रात अडकतो.

परंतु समर्पणाशिवाय आत्मविकास शक्य नाही. यज्ञकुंडात तुपाचे डबे ओतले, की बाहेरचं हवन होतं. पण आतलं हवन तेव्हाच होतं, जेव्हा आपण स्वतःचा अहंभाव अग्नीसमोर "स्वाहा" करतो.

स्वाहा शक्तीचं खऱ्या अर्थाने महत्त्व

बाह्य हवन — तुपाने होतं.

आंतरिक हवन — अहंकाराने होतं.

बाहेर आपण मंत्र म्हणतो — "स्वाहा."

आत आपण भावनेला म्हणतो — "मी" स्वाहा.

जितकी स्वाहा शक्ती वाढते, तितका माणूस खऱ्या अर्थाने विकासाच्या मार्गावर वर जातो.

निष्कर्ष

समर्पण म्हणजे लाचारपणा नाही. समर्पण म्हणजे आपलं मत ठामपणे मांडूनही, एखाद्या उच्च ध्येयासाठी किंवा दैवी व्यक्तीसाठी स्वतःचा अहंकार अर्पण करणं. अर्जुनानं कृष्णापुढे केलं तसं.

आपल्या जीवनात जर आपण "मी" या अहंभावाला थोडंसं जरी स्वाहा केलं, तरीच अंतर्बाह्य विकासाची दारे उघडतात. स्वाहा शक्ती हीच आत्मधारणेची खरी किल्ली आहे.