"Spiritual experience" आणि"Estimation of spiritual experience" " अध्यात्म : अनुभव की अनुमान "
अध्यात्म म्हणजे बाह्य आडंबर नव्हे; तो अंतःकरणातील सत्याचा शोध आहे. आजच्या काळात अनेकदा लोक चांगल्या चांगल्या व्यक्तींना बोलावून मोठ्या कमिट्या तयार करतात, भव्य कार्यक्रम रचतात. पण जर त्या गोष्टींचा पाया श्रद्धा, निष्ठा, प्रेम आणि तेजस्विता यांनी बांधलेला नसेल, तर तो सर्व उपक्रम केवळ देखावा ठरतो.
गीतेत भगवान श्रीकृष्ण सांगतात –
"श्रद्धावान् लभते ज्ञानम् तत्परः संयतेन्द्रियः।
ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति॥" (गीता ४.३९)
अर्थात, ज्याच्याकडे श्रद्धा आहे, ज्याने इंद्रियसंयम साधला आहे, तोच ज्ञान प्राप्त करतो. श्रद्धेविना अध्यात्म म्हणजे पोकळ शृंगारच.
ज्याला श्रीखंड आणि नायट्रिक ऍसिड यातील फरक कळत नाही तो संकटात सापडतो, तसेच ज्याला "आपला कोण" आणि "भगवंत कोण" हे ठरवता येत नाही तो अध्यात्माच्या मार्गावर नाश पावतो. भगवंताला न मानणाऱ्यांकडून कितीही बाह्य लाभ होत असला तरी त्याचा अध्यात्मिक जीवनात काही उपयोग नाही.
गीतेतच स्पष्ट सांगितलं आहे –
"द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन् दैव आसुर एव च।
दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु॥" (गीता १६.६)
या जगात दोनच वृत्ती आहेत – दैवी आणि आसुरी. दैवी वृत्ती असलेले भगवंताला मानतात, शरण जातात; तर आसुरी वृत्ती असलेले त्याला नाकारणारे असतात. म्हणूनच भगवंताचे झालेलेच आपले, इतर नाहीत – हा अध्यात्मिक सिद्धांत ठाम असला पाहिजे.
साधकाने असा निश्चय करावा की – "जे भगवंताला मानत नाहीत, त्यांच्याकडून मला कितीही फायदा होत असला तरी तो मी स्वीकारणार नाही." कारण गीतेनुसार –
"वासांसि जीर्णानि यथा विहाय
नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि।
तथा शरीराणि विहाय जीर्णा-
न्यन्यानि संयाति नवानि देही॥" (गीता २.२२)
मृत्यू म्हणजे केवळ वस्त्रबदल आहे. म्हणून भगवंताच्या मार्गासाठी आवश्यक असेल तर मरण पत्करण्याची तयारी ठेवणे हाच खरा निश्चय.
ब्रह्माला जाणणारेच खरे ब्राह्मण आपले. यात कोणताही बाह्य देखावा उपयोगी नाही. फक्त संस्कार, पोशाख किंवा जातीच्या नावावर ब्राह्मणपण प्राप्त होत नाही. "ब्रह्म जानाति इति ब्राह्मणः" – ब्रह्मज्ञान करणारा तोच ब्राह्मण. अशा ब्राह्मणाशी स्नेह, निकटता आणि गुरुपरंपरेशी निष्ठा ही खरी साधना आहे.
याचप्रमाणे भगवंताचे झालेले, ज्यांनी प्रत्यक्ष अनुभव घेतले आहेत अशा संतांशी संग ठेवणे अपरिहार्य आहे. कारण सामान्य लोक म्हणतात, "भगवंत सर्वांत आहे," हे फक्त अनुमान आहे; पण संतांना त्याचा प्रत्यक्ष अनुभव आहे. गीतेत भगवंत सांगतात –
"मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु।
मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे॥" (गीता १८.६५)
जे भगवंताचे होतात त्यांना आत्मशक्ती खुलते, जीवनात तेजस्विता आणि शीतलता येते.
शेवटी हेच म्हणता येईल की अध्यात्माचा पाया श्रद्धा, निष्ठा आणि अनुभव या तिन्हीवर उभा आहे. देखावा, आडंबर, समित्या किंवा बाह्य उपक्रम याने अध्यात्मिक उन्नती होत नाही. भगवंताशी निष्ठा ठेवून, दैवी वृत्ती जोपासून, संतांचा संग करूनच आत्मशक्ती खुलते आणि जीवन तेजोमय व शीतल बनते.
Comments
Post a Comment