“Breaking the Illusion of Artificial Purity and the Quest for New Life Values”

कृत्रिम पावित्र्याचा भंग आणि नव्या जीवनमूल्यांचा शोध

आज आपण ज्या काळातून जात आहोत त्यात एक गूढ सत्य आपल्याला उघडपणे दिसून येतं. जुन्या काळातलं जे पावित्र्य मानलं जायचं, ते प्रत्यक्षात कृत्रिम पावित्र्य होतं. रुढी, परंपरा आणि आंधळ्या श्रद्धेच्या आधारावर उभं राहिलेलं ते पावित्र्य आज खंडित झालं आहे.

हे पावित्र्य नष्ट होणं अपरिहार्य होतं; कारण त्यात जीवनाला चालना देणारी अंतःस्फूर्ती नव्हती.

परंतु प्रश्न असा आहे की—ते कृत्रिम पावित्र्य ढासळलं, पण त्याच्या जागी नवं, आत्मजन्य, उदात्त पावित्र्य उभं का राहिलं नाही?

आज माणसात अशी अंतःस्फूर्तीच दिसत नाही.

जीवनाला ध्येयाची गरज

माणसाचा खरा विकास तेव्हाच होतो जेव्हा त्याला वाटतं—

"माझं जीवन कोणासाठी तरी आहे. मी कोणत्यातरी ध्येयाला वाहून घेतलं आहे."

समर्पणाशिवाय जीवन नुसतं रिकामं, दिशाहीन आणि गोंधळलेलं राहतं.

1857 पासून 1947 पर्यंत राष्ट्राचं एक मोठं यज्ञकुंड पेटलेलं होतं. त्या यज्ञकुंडात असंख्य लोक आपलं जीवन अर्पण करीत होते. त्यामागे धर्म किंवा नैतिकतेचा थेट विचार फारसा नव्हता, पण ध्येयाची जाणीव होती.

महान ऋत्विज (नेते, संत, महापुरुष) या यज्ञकुंडात बसून सतत मंत्रोच्चार करीत होते, म्हणून समाजात एक वेगळं चैतन्य होतं.

परंतु 1947 नंतर ते ऋत्विज जग सोडून गेले. त्यांच्या जाण्याने मंत्रोच्चार थांबले आणि यज्ञकुंड हळूहळू राखेत रूपांतरित झालं.

आज आपण ती राख जपून बसलो आहोत आणि स्वतःला ऋत्विज समजतो आहोत; पण त्यात कुठलाही जीवनदायी तेज नाही.

उपभोगवादाची साखळी

आजचं जग उपभोगाच्या मागे धावतं आहे. सुख मिळवण्यासाठी अधिकाधिक उपभोग घ्या—हा आजचा जणू सिद्धांतच झाला आहे.

पण प्राचीन ऋषींनी सांगितलं आहे की, उपभोगाने इच्छा कधीही संपत नाही.

 "न जातुः कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति।

हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते॥"

जसा अग्नीवर घृत टाकलं की तो अधिक पेटतो, तसा उपभोगाने वासना अधिकच प्रखर होते.

म्हणूनच आज माणसाजवळ भरपूर साधनं असूनही तो सुखी नाही.

संन्यास आणि समाजजीवन

आता प्रश्न येतो—

प्रत्येकाने वैराग्य स्वीकारावं का?

प्रत्येकाने संन्यास घ्यावा का?

नाही.

संन्यासी पूज्य आहे हे खरं; पण जर संपूर्ण समाजच संन्याशी झाला तर समाजाची रचना कोलमडून जाईल.

समाज चालतो तो गृहस्थाश्रम, कर्मयोग, जबाबदाऱ्या आणि परस्पर समर्पण यांवर. संन्यास ही निवडकांची वाट आहे, पण समाजासाठी संतुलित आश्रमव्यवस्था अपरिहार्य आहे.

निष्कर्ष

आजच्या समाजासमोर सर्वात मोठं आव्हान आहे—

कृत्रिम पावित्र्याचा भंग झाल्यावर त्याच्या जागी नवं आणि प्रामाणिक पावित्र्य उभारणं.

उपभोगाच्या चक्रातून बाहेर येऊन समर्पणाच्या मार्गाने जीवन जगणं.

संन्यास नको, पण जीवनातलं प्रत्येक कर्म हे एका मोठ्या ध्येयासाठी अर्पण झालं पाहिजे.

जेव्हा माणूस असं म्हणू शकेल—

"माझं जीवन माझ्यासाठी नाही, ते एका उच्च ध्येयासाठी आहे,"

तेव्हाच खऱ्या अर्थाने नव्या समाजाचा पाया रचला जाईल.