पूजामूर्ती तोडण्याचे पध्दतशीर प्रयत्न

माणूस शांतपणे नदीच्या किनाऱ्यावर बसला आहे, आणि शांतपणे चिंतन करतो आहे असं स्वास्थ्य ज्यांना मिळाला आहे ते लोक सुद्धा त्याचा उपयोग करीत नाहीत. देवा! ते गुन्हेगार असतील हे खरं परंतु 'टका सर भाजी और टका शेर खाजा' प्रमाणे तू सर्वांनाच फटका मारशील तर ते ठीक नव्हे. चिंतन करण्यासाठी स्वास्थ्य पाहिजे. दुपारी बारा वाजता भाकरी मिळणारच याचे खात्री असली पाहिजे. तरच शांती मिळते आणि चिंतन घडतं. पण आपल्याला योगक्षमाच्या चिंतेतून मुक्त होता येत नाही‌. सामान्य माणूस चिंतन करत नाही असं नाही, पण त्याचं चिंतन योगक्षमा पुरत चाललेलं असतं. तो योगक्षमाच्या चिंतनातून बाहेर येतच नाही.

     

आज कोणीही पूजामूर्ती मूर्ती राहिलेला नाही. सगळ्या पूजामूर्ती भंग पावलेल्या आहेत. तुम्ही म्हणालात की, वेदव्यास फार मोठे होते. तर ताबडतोब प्रतिउत्तर मिळेल की, 'अहो! ते कसले मोठे  होते? त्यांनी किती पातके केली होती!' इतकं बोलले की त्यांचं झालं काम! तुम्ही म्हणालात, वाल्मिकी महान होते. तर 'अहो! ते तर आपल्यासारखेच सामान्य माणूस होते' असं ऐकायला मिळतं. राम मोठा होता' त्यावर म्हटलं जातं, 'ते तर एक काल्पनिक चरित्र निर्माण केलं गेलेलं आहे.' कृष्ण मोठा होता असं म्हटलं तर, 'आहो! तो होऊन गेला की नाही याची शंका आहे'. कौरव - पांडवांच युद्ध या लोकांना काल्पनिकच वाटतं. अशा प्रकारे सर्व पूजा स्थानच नाहीशी झालेली आहेत. पूजास्थान तोडली आहेत आणि ते तोडण्याचे पद्धतशीर प्रयत्न चाललेले आहेत.

1. मानसिक स्वास्थ्य आणि चिंतनाचा अभाव

मनुष्याला चिंतनासाठी आवश्यक असणारे स्वास्थ्य आणि शांती मिळाली तरी तो त्याचा योग्य उपयोग करत नाही.

लोक चिंतन करतात, पण ते केवळ योगक्षमा (उपजीविका आणि सुरक्षितता) पुरते मर्यादित असते.

म्हणूनच उच्चस्तरीय आध्यात्मिक वा तत्त्वचिंतन दुर्लक्षित राहते.

2. पूजामूर्तींचे पद्धतशीर खंडन

समाजात पूजनीय असलेल्या व्यक्ती वा आदर्शांच्या मूर्ती तोडल्या जात आहेत, पण प्रत्यक्ष दगडाच्या मूर्ती नव्हे, तर त्यांच्या महत्त्वाची वंदनीयता मोडून काढली जाते.

वेदव्यास, वाल्मिकी, राम, कृष्ण—सर्वांना संशय, दोषारोप किंवा काल्पनिक ठरवून "पूजास्थानच" हिरावून घेतलं जातं.

ही प्रक्रिया एक पद्धतशीर आणि जाणूनबुजून चाललेली दिसते.

यात एक प्रकारचा आधुनिक समाजाच्या दृष्टिकोनावर रोख आहे—

श्रद्धा उध्वस्त करून आदर्श तोडले गेले की, पुढच्या पिढ्यांकडे आधार राहत नाही.

"मूर्तीभंजन" हे बौद्धिक आणि मानसिक पातळीवर घडतं, जे मूळ श्रद्धाभंगास कारणीभूत ठरतं.

आणि सर्वात गंभीर म्हणजे—हे घडत असताना "ईश्वराच्या अध्यक्षतेखालीच होतं" असं वाटतं, यामुळे लेखकाच्या मनात एक तीव्र प्रश्नचिन्ह उमटतो.