ओझी फेकून द्यायची वेळ

        

आपले ऋषी श्रेष्ठ जीवन जगत असत. ते संसारात होते, पण संसाराने व्यापलेले नव्हते. त्यांचं जीवन असं होतं की, हवे तेव्हा ते जगापासून थोडं बाजूला होऊ शकत. एक अंतर्मुख विराम, एक आत्मदृष्टी घेता येणारा क्षण त्यांच्याकडे होता. म्हणूनच ते म्हणत, संसारही चांगलाच आहे – जर आपण त्यात अडकून न पडता, क्षणभर बाजूला उभं राहायला शिकलो तर.

आपणही तसंच का करू नये? फक्त एका तासासाठी का होईना – सगळं बंद करूया. ऑफिस नाही, व्यापार नाही, बाजारभाव नाही – केवळ स्वाध्याय. तो एक तास, जिथे आपण आपल्या आत पाहतो, स्वतःशी संवाद करतो. या एका तासासाठी बाकी सगळं ओझं फेकून देऊया.

पण काही जण स्वाध्यायातही या हेतूने येतात की, इथे एखादा शेटजी भेटतील, ओळख होईल आणि पुढे शेअर मार्केटमध्ये त्याचा उपयोग करता येईल. ही वृत्ती स्वाध्यायाशी विसंगत आहे. अर्थात, आपल्याकडे अशा हेतूने येणारे नाहीत; आणि आलेच, तर ते चूकच. कारण ज्यांना एक तासभर जग विसरता येत नाही, त्यांना आयुष्य खर्‍या अर्थाने जगता येत नाही. आयुष्य म्हणजे एक कला आहे – ओझ्यांशिवाय जगण्याची कला.

म्हणून सांगतो – कधी मुलांच्या शाळेत जा. पण त्यांच्या वर्गात शिकवणीच्या वेळी जाऊ नका, इन्स्पेक्टरसारखं निरीक्षण करण्याच्या उद्देशानेही नका जाऊ. त्याऐवजी त्यांच्या मधल्या सुट्टीच्या वेळेला तिथे उभं राहा. पहा, सगळी मुलं कशी उड्या मारत, हसत, एकमेकांशी गोंगाट करत बाहेर येतात! त्या क्षणी त्यांच्याकडे शाळेचं ओझं नसतं. शिस्त, अभ्यास, रुळलेली उत्तरं – हे सगळं ते मागे टाकून त्या क्षणात जिवंत होतात.

तेव्हा वाटतं – आपणही असं एक क्षण जगू शकतो का? फक्त एक दिवस, जिथे आपण आपली ओझी बाजूला ठेवतो. आपण मंदिरात जातो, तीर्थक्षेत्राला जातो, कथा-कीर्तनात बसतो – पण तरीही डोक्यावर काहीतरी ओझं घेतलेलं असतं. चिंता, अपेक्षा, रुतलेले विचार – हे सगळं घेऊनच आपण देवापर्यंत पोहोचायचा प्रयत्न करतो.

पण खरा स्वाध्याय म्हणजे काय? तो म्हणजे हे सर्व ओझं खाली ठेवणं. आणि मग उरतो तो केवळ – सत्याचा, प्रेमाचा, भावाचा आणि स्वतंत्र विचारांचा जयघोष. ही वेळ म्हणजेच – मृत्यूप्रोक्तं सनातनम् – मृत्यूनंतरही जे टिकून राहतं, त्या तत्त्वाचं दर्शन घडवणारा क्षण. आणि म्हणूनच, त्यासाठी काढलेला वेळ म्हणजेच खरा स्वाध्याय.