‘स्वातंत्र्याची ही आरोळी’

 

        

   

 मी कधीतरी मोकळेपणी उभे राहून अशी आरोळी ठोकली पाहिजे की, 'या जगात सौंदर्याचा, सत्याचा, भावनांचा, प्रेमाचा आणि स्वतंत्र विचारांचा जयजयकार होवो.' विजय होवो अशा प्रकारे बोलण्याने मन मोकळं होतं, अशी आरोळी ठोकावी असं मनापासून वाटलं पाहिजे. अशा प्रकारे जेव्हा जेव्हा मनापासून वाटतं तेव्हा व्यवहारापासून थोडं दूर जाण्यासाठी आणि आरोळी ठोकण्यासाठी तुमच्याकडे मैदान कुठलं आहे?

    

त्याच्यासाठीच सांगितला आहे की, मृत्यू प्रोक्तं सनातनम्... हा ब्रह्मलोक म्हणजे  इहलोकांमधून जेव्हा थोड्यावेळासाठी सुट्टी घेता येते, तेव्हा त्याच्यासारखा आनंद दुसरा कोणताही नाही. आपल्याला अशी सुट्टी घेता येत नाही. मात्र रविवारी सकाळी साडेनऊ ते साडेदहा हा सुट्टीचा वेळ आहे आणि या वेळेमध्ये दुसरे काम करीत बसायचं नाही की काही कोणासाठी काम करीत बसण्याची वेळ नाही. त्याचप्रमाणे स्वाध्यायात आल्याने फार काही ऐकायला मिळतं म्हणून या असं पण सांगण्याची ही वेळ नाही. ही एक स्व: ची आवश्यकता आहे की, रविवारी साडेनऊ ते साडेदहा या वेळेत कोणताही व्यवहार नाही.

    

माणसाला असं वाटलं पाहिजे की, 'जिथे व्यवहार करतेवेळी सत्याला मारून टाकावं लागतं, परंस्पराकडे हलक्या नजरेने पाहावं लागतं, साधुत्वाला सुळावर चढवावं लागतं, सौंदर्याची विटंबना होते, प्रेमाला तडफडत ठेवावं लागतं त्या व्यवहारापासून एक तासासाठी वेगळा होईन. ही माझी रजा आहे. स्वाध्याय ही माझ्या संसारापासूनची रजा आहे. मी व्यवहार - संसार एक तासासाठी निराळा ठेवीन आणि मोकळ्या मैदानावर येईन, नाचेन, बागडेन, उड्या मारेन, आरोळ्या ठोकेन की, 'सौंदर्याचा, सत्याचा, भावनांचा, प्रेमाचा, परंपराचा आणि स्वतंत्र विचारांचा विजय होवो.'

 ही  एक जिवंत हाक आहे – अंतर्मनातून उसळणाऱ्या स्वातंत्र्याच्या ओढीची, माणसाच्या अस्तित्वातल्या एका अधिक मोकळ्या जागेच्या शोधाची. 

1. मनाचा मोकळेपणा आणि आत्मसन्मान यांची गरज

– प्रत्येक माणसाला एक अशा वेळेची, अशा जागेची आवश्यकता असते जिथे तो कोणालाही उत्तरदायी नसतो, कोणत्याही जबाबदारीचा भार नसतो – जिथे तो केवळ "स्वत:चा" असतो. हा 'मोकळा श्वास' घेण्याचा काळ – रविवारी साडेनऊ ते साडेदहा – म्हणजे एक प्रतीक आहे, जे मनाच्या स्वातंत्र्याची मागणी करतं.

2. व्यवहारापासून तात्पुरतं मोकळं होणं म्हणजे पलायन नाही, तर पुनर्जन्म

– ‘स्वाध्याय’ ही केवळ अभ्यासाची संकल्पना न राहता, ती स्वतःला भेटण्याची आणि स्वतःला समजून घेण्याची संधी ठरते. व्यवहारात सत्य मारलं जातं, प्रेम तडफडतं, सौंदर्याची विटंबना होते – हे फार सूक्ष्म आणि वास्तवदर्शी आहे. या सगळ्यातून एक तास स्वतःसाठी वेगळा ठेवणं ही कृती म्हणजे आत्म्याचं संवर्धन आहे.

 ‘स्वातंत्र्याची ही आरोळी’ ही केवळ वैयक्तिक न राहता – एक सामाजिक, मानवी व सार्वत्रिक प्रेरणा ठरते.

> "हा वेळ केवळ माझ्यासाठी नाही, तर या जगात प्रत्येक जिवाला ही मोकळी जागा मिळावी, अशी माझी प्रार्थना आहे. प्रत्येकाने आपल्या मनासाठी एक मैदान राखावं – जिथे व्यवहाराच्या धुळीत हरवलेली मूल्यं पुन्हा एकदा ओळखता येतील. तेव्हा ही आरोळी फक्त माझी राहणार नाही – ती एक सामूहिक पुकार ठरेल!"

सारांश:

 हे ‘स्व-स्वातंत्र्य’, ‘मूल्यांची पुनर्स्थापना’ आणि ‘व्यवहाराच्या पलिकडचं जीवन’ या संकल्पनांचं सुंदर दर्शन घडवतं.