मूल्यांची विटंबना : एक आत्मपरीक्षण’
जगामध्ये सत्याला क्षणोक्षणी छळ सहन करावा लागतो. सत्याचरणाला वालीच नाही. माणसाच्या रक्ताच्या कणाकणामध्ये असत्य भिनलेले आहे. तर परोकाराचा उपहास केला जातो. तुम्ही जर कोणावर उपकार केला तर तो माणूस असं समजतो की, तुम्ही स्वतःच्या गरजेपोटी हे सगळं करीत आहात! अब्जावधी रुपये जरी एखाद्याला मदतीच्या पोटी मिळाले तरी देखील तो असं म्हणतो की, त्यात काय एवढं, त्याच्यापाशी होते म्हणून त्याने दिले. त्यापेक्षा कृतघ्नता दुसरी कोणती असू शकते? श्रीमंत माणसं अनेक मुलांना शिकवतात, बोर्डिंग उभारतात. पण तिथे शिकून सवरुन मोठे झालेले विद्यार्थी मात्र म्हणतात, 'आम्हाला त्यांनी शिकवलं त्यात काय एवढं मोठं केलं? त्यांच्यापाशी पैसा होता म्हणून त्यांनी शिकवलं!' अशा प्रकारे परोकाराच्या बदल्यात उपाहासाचीच वृत्ती पाहायला मिळते. तेव्हा वाटतं की, 'भगवंता! या चिखलामध्ये, संसारामध्ये, क्षुद्रतेमध्ये कशासाठी बरं फेकलेस तू?'
सत्याचा छळ होतो, परोपकाराचा उपहास होतो, साधुत्वाला सुळावरती चढवतात, गरिबांचा धिक्कार होतो, तशीच सौंदर्याची विटंबना होते. कधी कुठे सौंदर्य नाही; सृष्टी सौंदर्य नाही तसं वाणी सौंदर्य सुद्धा नाही. इतके सुंदर वेद लिहून ठेवले आहेत, इतकी सुंदर उषासुक्ते सांगितली आहेत, पण आज गेली पाचशे वर्षात माणसाने ती उघडूनही बघितलेली नसतील. यापेक्षा दुसरी कोणती विटंबना होऊ शकते? सौंदर्याबद्दल माणसाची किती उपेक्षा वृत्ती पाहायला मिळते. याहून दुसरी कोणती विटंबना म्हणायची? अरे! संस्कृत साहित्यात इतके सुंदर सार विचार भरून ठेवलेले आहेत. पण आजच्या माणसाला ते पाहिजे देखील नाहीत, समजून घ्यायची गोष्ट तर दूरच राहिली. फक्त त्यांचा उपाहासच तेवढा करायचा आहे. कधी कोणी हे विचार उघडून बघितले आहेत का? ही सौंदर्याची विटंबना आहे.
प्रेमाला या जगात तडफडत राहावं लागतं. हे सगळं पाहिल्यावर आणि या अशा प्रकारच्या जगात व्यवहारात आपल्यालाही राहावं लागत असल्यामुळे माणसाचं मन थकून जातं, विटून जातं. सौंदर्य, परोपकार, साधुत्व, सत्य, प्रेम या सगळ्या गोष्टींना मारून टाकण्यासाठी जर एखादा पंतोजी बसलेला असेल तर तो आहे आपला व्यवहार.
संभाव्य शीर्षक:
‘मूल्यांची विटंबना : एक आत्मपरीक्षण’
समाजात सद्गुणांची — जसे की सत्य, प्रेम, परोपकार, सौंदर्य, साधुत्व, श्रद्धा, नम्रता — विटंबना कशी आणि का होत आहे, हे चिंतनशील पद्धतीने उलगडणे. त्यात व्यक्तिगत पातळीवर होणाऱ्या तडफडीचा आणि सामाजिक संरचनेतील विसंगतींचा वेध घेणे.
1. सत्याची विटंबना
असत्याचं चलाखपण हेच यशाचं लक्षण झालं आहे.
सत्यप्रियतेचा उपहास, चेष्टा, किंवा टाळाटाळ.
व्यक्तिगत अनुभवांचा संदर्भ.
2. परोपकाराची विटंबना
उपकाराचं उगाळणं किंवा कृतघ्नतेने त्याची हेटाळणी.
परोपकार मागे ‘स्वार्थ’ लपलेला आहे असं समजून परोपकाराचं अवमूल्यन.
समाजमाध्यमांवरील ट्रेंडचा हवाला.
3. सौंदर्याची विटंबना
केवळ दृश्य/शारीरिक सौंदर्यावर लक्ष केंद्रीत करून विचारसौंदर्य, वाङ्मयसौंदर्य यांची उपेक्षा.
भाषेच्या सौंदर्याची गळचेपी.
वेद-संहितांचा उल्लेख यथावकाश.
4. प्रेमाची विटंबना
खऱ्या प्रेमाऐवजी लोभ, आसक्ती, नियंत्रण याला प्रेम समजणं.
निष्कलंक प्रेमाचंही संशयाने अवलोकन.
5. साधुत्वाची विटंबना
साधुपणाला 'अजागृत', 'निष्क्रिय', 'व्यवहारी नाही' असं ठरवणं.
संतवचनांचा अपप्रयोग.
6. श्रद्धेची विटंबना
अंधश्रद्धा आणि आंधळ्या अविश्वास यामधला सुवर्णमध्य हरवणं.
अध्यात्मिक विचारांची टोकाची फोडणी.
7. व्यवहाराची सत्ता (समारोप लेख)
व्यवहाराच्या नावाखाली मूल्यांना नाकारण्याची प्रवृत्ती.
व्यवहार हा सेवक असावा, स्वामी नाही — असा विवेकपूर्ण विचार.
Comments
Post a Comment