अखंड प्रेम

                

भगवंत आणि ऋषी किंवा संत असंच अखंड प्रेम करतात. ज्यांचं प्रेम असतं त्यांच्या प्रेमात कधीकधी फरक दिसत असला तरी त्यांची बेरीज प्रेमाचीच येते. असे लोक कधीकधी रागावलेले ही दिसतात, पण त्यांच्या बेरजेत प्रेमच दिसतं. आपल्यावर रागावतं कोण? ज्याचं आपल्याविषयी आतडे तुटत असतं तोच. नाहीतर त्याला आपल्यावर रागवायचं कारणच काय? ज्याचं प्रेम नसेल तर तो असंच सांगतो, 'जा कुठल्याही गटारात जाऊन पड. अशी शेकडं माणसं मरतात. त्यात तू आणखी एक. मला तुझ्याशी काय सोयरसुतक आहे?' पण आपण भलत्याच मार्गाने जायला लागलो तर ज्यांचं आतड तुटतं त्यांचं आपल्यावर प्रेम आहे हे समजून जा. तेव्हा ऋषी किंवा संत आपल्यावर रागावतात, स्वतः भगवंताला सुद्धा कधी कधी आपला राग येतो परंतु त्यांचं प्रेम हे नऊच्या पाड्यासारखा असतं. आठच्या पाड्यासारखं जराही नाही. म्हणूनच उपनिषद सांगते आहे महति नियच्छेत् तत् - अशा भगवंताच्या हातात बुद्धी दे.

    

त्यानंतर यच्छेत् शान्ते आत्मनि - वासना शुन्य, विकारशून्य आणि व्दैतशून्य असा जो आनंद आहे त्यात ती बुद्धी विलीन करायची आहे. जिथे वासना नाही, विकार नाही आणि द्वैत नाही म्हणजे समाधीचा आनंद.. 

    

तर अशा प्रकारे विशुद्ध आनंदात ईश्वराला अर्पण केलेली बुद्धी विलीन केली पाहिजे आणि तो आनंद अनुभवायला पाहिजे. हेच जीव आणि शिव यांचं मिलन आहे आणि तीच पूर्णतेची अनुभूती आहे.

    

या मंत्राचा सरळ साधा अर्थ हा आहे की, कनिष्ठ वस्तू वरिष्ठ वस्तूत विलीन करा आणि जीवाची उन्नती साध्य करा. वाणी आणि मन एकरूप करा ही पहिली गोष्ट. मनाला बुद्धीच्या ताब्यात द्या ही दुसरी गोष्ट. बुद्धी प्रभूच्या ताब्यात द्या ही तिसरी गोष्ट. आणि प्रभूच्या स्वाधीन केलेली बुद्धी शांत रूप द्वैत शून्य अशा स्थितीत नेण्याचा प्रयत्न करा ही चौथी गोष्ट.

१. "अखंड प्रेम" ही भावना नसून स्थिती आहे

> प्रेम म्हणजे केवळ कोमल भावना नसून, ती एक अंतःस्थ स्थिती आहे – जिथे स्वीकार, ममत्व, कठोरता आणि सौम्यतेचा सुवर्णमध्य साधलेला असतो.

– संतांचं प्रेम हे भावना टाकून न देता, त्यावर आरूढ झालेलं असतं. त्यामुळे त्यात राग, शिस्त, संयम, प्रसन्नता या सगळ्यांचं स्थान असतं.

– आजच्या काळात प्रेम फक्त भावनिकतेशी जोडलं जातं; पण ऋषी-संतांचं प्रेम हे विवेकाशी आणि करुणाशी जोडलेलं असतं.

२. राग – प्रेमाचं कठोर रूप

> "रागवतो तोच जो प्रेम करतो."

"करुणेची तीव्रता जेव्हा शब्दांत उतरते, तेव्हा रागासारखी वाटते."

– संत रागावतात, कारण त्यांना आपल्या शिष्याची उन्नती हवी असते.

– भगवंतही रागावतो, कारण त्याला आपल्या जीवाचं भलंच अपेक्षित असतं.

– आपण जीवनात ज्यांच्यावर राग येतो, ते आपल्या अधिक जवळचे असतात – यावर आधारित एक मनोवैज्ञानिक उकल करता येईल.

३. प्रेमाचं ‘एकसंध स्वरूप’ – नऊच्या पाड्यासारखं प्रेम

> "नऊच्या पाड्याचा प्रेम" – हे एक विलक्षण रूपक आहे. याचा विस्तार करता येईल:

– नऊचा पाडा म्हणजे गोकुळात जन्मलेलं पूर्ण पाडं – कोणतीही अपूर्णता नाही, कोणताही दोष नाही.

– संतांचं किंवा भगवंताचं प्रेम असंच अखंड, अखंडित आणि सर्वसमावेशक असतं.

– हे प्रेम व्यक्तीच्या कृतीवर आधारित नसतं – त्यांचं प्रेम हे स्वरूपावर आधारित असतं.

४. कनिष्ठ ते वरिष्ठ – एक साधनेचा मार्ग

> उपनिषदातील "महति नियच्छेत् तत्" हा मंत्र यासाठी मार्गदर्शक ठरतो.

– वाणी → मन → बुद्धी → प्रभू → शांती

– या प्रत्येक टप्प्यावर थांबून चिंतन करता येईल:

वाणी: साधकाची बोलण्याची शुद्धता

मन: इच्छांचा प्रवाह

बुद्धी: निर्णयक्षमता

प्रभू: समर्पण

शांती: समाधीस्थिती

५. द्वैतशून्यता आणि अखंड प्रेम – यामध्ये संबंध

> द्वैत नाही, म्हणजे ‘मी’ आणि ‘तो’ यामध्ये भेद नाही. म्हणूनच ते प्रेम अखंड आहे.

– ज्याच्या प्रेमात "तू वेगळा आणि मी वेगळा" ही भावना नाही, त्याचं प्रेम पूर्ण होऊ शकतं.

– हेच जीव आणि शिव यांचं मिलन.

– इथे अहंकार संपतो, आणि उरतो तो केवळ प्रेमाचा अनुभव.