शुभ जीवनाची पाच सूत्रे

          

    

कौसल्या शुभदर्शना होती. शुभदर्शना म्हणजे जिच्या डोळ्यांना सर्वत्र शुभच दिसत आहे अशी. कोणतीही व्यक्ती तिच्या डोळ्यासमोर प्रभू निर्मिती म्हणूनच उभी राहत असे. शुभदर्शना असलेली व्यक्ती कोणाकडेही पाहील तेव्हा तिला तो माणूस प्रभुनेच पाठवलेला आहे, भगवंत त्याच्या पाठी उभा आहे असं वाटत असत. याला शुभदर्शन म्हणतात.

    

ज्यांच्या जीवनात शुभकर्म, शुभश्रवण, शुभकथन, शुभचिंतन आणि शुभदर्शन या पाच गोष्टी आलेल्या आहेत त्यांचं जीवन शुभ बनलेलं असतं. त्यांची बुद्धी आपणहुनच, सर्व प्रकारची पोषकद्रव्य मिळालेली असल्यामुळे तीक्ष्ण बनलेली असते. असा माणूस कदाचित प्रचंड बुद्धीचा नसेलही. वाल्मिकीची बुद्धी तीक्ष्ण होती. पण त्यांची बुद्धी तीक्ष्ण गणली जात नाही. वाल्मिकींची बुद्धी तीक्ष्ण बनली म्हणूनच वाल्मिकीरुपी कोकिळेला नमस्कार करण्याची इच्छा होते. 

     

याचं कारण काय? वाल्मिकी मध्ये असं काय खास आहे? वाल्मिकीपाशी शुभ जीवन आहे. शुभजीवन म्हणजे शुभकर्म आहे, शुभश्रवण आहे, शुभकथन आहे, शुभचिंतन आहे आणि शुभदर्शन आहे. या पाचही गोष्टी येताच हजारो दुष्कृत्य करणारा वाल्या वाल्मिकी बनला. त्याचं जीवन शुभ जीवन बनलं.

शुभदर्शन हे केवळ दृष्टीचं शुद्धीकरण नसून, ते अंतःकरणाचं विस्तारण आहे. ज्याच्या नजरेतून इतरांमध्ये प्रभू दिसतो, त्याच्या मनात कोणावरही राग, द्वेष, असूया, तिरस्कार उरत नाही. कारण त्याला सतत जाणवतं की, ही सर्व जीवमात्रं माझ्या सारख्याच एका परमसत्ता-स्रोताची अंश आहेत. कौसल्येच्या नजरेत राम फक्त तिचा पुत्र नव्हता, तर तो एक दैवी योजना होता. म्हणूनच ती त्याला अडवत नाही, न थांबवत नाही. तिची आई म्हणून असलेली प्रेमभावना, तिच्या शुभदर्शी बुद्धीमुळे समर्पणात परिवर्तित होते. हेच शुभदर्शनाचं सामर्थ्य आहे—ते माणसाच्या भावनेला सीमांच्या आत अडकवत नाही, तर त्या भावना विश्वाच्या कल्याणाच्या दिशेने वाहू लागतात.

शुभदर्शन ही एक अंतःप्रेरणा आहे. ती बळजबरीने अंगी बाणवता येत नाही. ती साधनेसारखी असते—मन शुद्ध होत गेलं की ती आपोआप प्रकट होते. कौसल्येच्या अंगी असलेल्या या शुभदर्शनाची फलश्रुती म्हणजे तिचं संपूर्ण जीवन एक आदर्श बनून राहिलं. तिने रामाला वनवासात जाण्यापासून रोखलं नाही, कारण तिला माहीत होतं की प्रत्येक घटनेमागे परमशक्तीचं नियोजन असतं. शुभदर्शी मन संकटातही परमेश्वराचा संकेत पाहतं. त्यामुळे दुःख आलं तरी ते असह्य वाटत नाही, कारण त्यामागेही काहीतरी उच्च आणि मंगल उद्देश आहे याची जाणीव असते.

शुभदर्शन म्हणजे देवाला केवळ मंदिरात शोधणं नव्हे, तर प्रत्येक भेटणाऱ्या जीवात त्याची झलक पाहणं. या दृष्टीनं पाहिलं तर वाल्मिकींनी केवळ रामकथा लिहिली नाही, तर रामदर्शन झालेल्या मनानं ती अनुभवल्यावर ती प्रकट केली. म्हणूनच त्यांच्या शब्दांत केवळ कथा नाही, तर शक्ती आहे—जी वाचणाऱ्याला अंतर्मुख करते.