The Power Of Listening Devotion

श्रवण ही एक मोठी शक्ती आहे. श्रवण शक्तीच्या योगेच जीवनात विशुद्धता येते. केवळ श्रवणशक्ती द्वारेच सृष्टीकडे पाहण्याचा भावपूर्ण दृष्टिकोन विकसित होतो आणि विश्वंभराबद्दल प्रेमविव्हळता निर्माण होते. या सगळ्या गुणांचं बिजारोपण करण्याचं काम श्रवणानेच होतं आणि  श्रवणाद्वारेच ते गुण क्रमशः उत्कर्ष पावतात. श्रवण माणसाला नैतिक बनवतं, श्रवण माणसाला चांगला बनवत. अशा प्रकारे श्रवणाद्वारे माणसात उच्चता येते. आपण श्रवण करू लागलो की असे एक एक गुण भगवन पाठवायला लागतो. 

     

श्रवणाचे पुष्कळ प्रकार आहेत. भगवंताबद्दल जे सांगितलं आहे त्याच श्रवण हा पहिला प्रकार आहे. त्यात भागवत इत्यादी ग्रंथाचा समावेश होतो. हे प्राथमिक श्रवण आहे. त्याच्यानंतर भगवंताने सांगितलेल्या वाङ्मयाच श्रवण हा दुसरा प्रकार आहे. गीता, उपनिषद इत्यादी ग्रंथ अशा प्रकारच्या वाङ्मयामध्ये मोडतात. पण प्रत्येक ठिकाणी भावपूर्ण अंतकरणाने श्रवण अपेक्षित आहे. प्रथम भगवंताबद्दल जे सांगण्यात आलं आहे त्यांचं श्रवण करायचं. आणि त्याच्यानंतर भगवंताच्या मुखारविंदातून निघालेलं असं जेव्हा आहे ते ऐकायचं. इथपर्यंत आल्यावर मग माणसात जीवनाची विशुद्धता येते. मग त्याच्यासोबत त्यांचं अंतकरण भावपूर्ण झालेलं असेल आणि त्याच्यात भगवंताविषय प्रेमविव्हळता येऊ लागली असेल आणि त्याच्या योगे कर्मयोग परायणता निर्माण झालेली असेल; तेव्हा नंतर मग असा भक्त एकटा बसतो त्यावेळी तो अवघ विश्व विसरून जातो. विसरून जातो म्हणजे खलास करून टाकतो - ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या| त्यावेळी भगवंत आपल्या मुखारविंदातून - स्वेच्छेने - कोणाच्या सांगण्यावरून नाही - म्हणतो की, 'मुला! तू चांगला आहेस.' त्याच्याबद्दल यमराजानी म्हटल आहे, 

     

भगवंताने असं म्हटलं आणि भक्ताने ते ऐकलं की त्याला किती आनंद होत असेल! स्वयं सत्यं शिवं सुंदरम् येऊन हे म्हणतो तेव्हाची त्या भक्ताची अनुभूती दुसरी काय असेल! आपल्यासारख्या एखाद्या सामान्य माणसाला एखाद्या श्रेष्ठ व्यक्तीने पत्र पाठवलं तर ते तो पाच पंचवीस लोकांना दाखवीत फिरतो. एक तर असं कुणाचं पत्र त्याला येणं दुरापासतच. परंतु यदाकदाचित आलंच तर आपण किती मोठे आहोत हे दाखवण्यासाठी तो ते पत्र नाचत सगळ्यांना सांगत सुटेल की, 'पहा! आमक्या आमक्या ने मला पत्र पाठवलं आहे.' परंतु इथे तर खुद्द जगदीश आपल्या भक्ताच्या कानात सांगतो आहे, 'मुला! तू चांगला आहेस'. मात्र या भूमिकेवर पोहोचल्यावर देखील तो भक्त आपली साधना तशीच आणखी वाढवत जातो.

श्रवण भक्तीचे सामर्थ्य

श्रवण ही एक मोठी शक्ती आहे. श्रवणाच्या योगेच जीवनात विशुद्धता येते आणि सृष्टीकडे पाहण्याचा भावपूर्ण दृष्टिकोन विकसित होतो. त्यातून विश्वंभराबद्दल प्रेमविव्हळता निर्माण होते. श्रवण माणसाला नैतिक आणि सद्गुणी बनवते. अशा प्रकारे श्रवणाद्वारे जीवनात उच्चता येते. भक्त जेव्हा श्रवण करू लागतो, तेव्हा त्याच्यात सद्गुणांचा विकास होतो आणि भगवंताची कृपा त्याच्यावर बरसू लागते.

श्रवणाचे विविध प्रकार

श्रवणाचे अनेक प्रकार आहेत, पण मुख्यतः ते तीन प्रकारांमध्ये विभागता येतात:

भगवंताच्या कीर्तीचे श्रवण – भागवत, रामायण, महाभारत यांसारख्या ग्रंथांचे पारायण करणे.

भगवंताच्या वचने श्रवण करणे – गीता, उपनिषदे आणि इतर वाङ्मयाचे श्रवण करणे.

अनुभूतीपर श्रवण – अंतःकरण पूर्णतः भावपूर्ण झाल्यावर भगवंताच्या कृपेने होणारे श्रवण.

प्रथम, भगवंताबद्दल सांगितले गेले आहे ते ऐकणे आवश्यक आहे. त्यानंतर भगवंताच्या मुखारविंदातून निघालेल्या दिव्य वचनांचे श्रवण करणे आवश्यक असते. जेव्हा मन श्रद्धेने आणि भावनेने भरून जातं, तेव्हा श्रवण भक्तीमुळे जीवनाची विशुद्धता प्राप्त होते. अशा स्थितीत साधकाचा अंतःकरण अधिक संवेदनशील आणि प्रेममय बनतो.

श्रवण भक्तीचे अंतिम फळ

श्रवण भक्तीच्या परमोच्च अवस्थेत भक्त स्वतःला पूर्णतः विसरून भगवंताच्या स्मरणात तल्लीन होतो. याच अवस्थेत भगवंत स्वतः भक्ताच्या अंतःकरणात प्रकट होतो आणि त्याच्याशी संवाद साधतो. यमराजानेही भगवंताच्या या कृपेचा उल्लेख केला आहे.

भगवंताने भक्ताला संबोधित करत "मुला! तू चांगला आहेस" असे म्हटल्यावर त्याच्या अंतःकरणात अनन्यसाधारण आनंद निर्माण होतो. आपण पाहतो की, जर एखाद्या श्रेष्ठ व्यक्तीने आपल्याला पत्र पाठवले, तर आपण किती उत्साहित होतो. मग खुद्द जगदीश भक्ताला प्रेमाने संबोधित करत असेल, तर त्या भक्ताची अनुभूती किती दिव्य असेल!

परंतु, या स्थितीत पोहोचल्यानंतरही खरा भक्त आपल्या साधनेत अधिक गती आणतो. कारण त्याला आता अधिक गूढ सत्य उलगडण्याची ओढ लागलेली असते. श्रवण भक्तीच्या या सामर्थ्यानेच तो अखेरीस भगवंताशी एकरूप होतो.