The Mystery of Bhagavan's Incompleteness | भगवानाच्या अपूर्णतेचे रहस्य

     

भगवंत वशिष्ठांना, याज्ञवल्क्यांना, शंकराचार्यांना सांगतात, 'काय सांगू तुला? तुझ्या पाशी भोगवैभव नसेल पण माझ्यापाशी ते वारे माप आहे. कारण की लक्ष्मी तर माझे पाय चुरते आहे. तेव्हा तू भोगवैभव घे. पण मी जर केव्हा तुला केवळ तुला देत राहिलो तर मी दाता ठरेन आणि तू हलका ठरशील. माझ्यापाशी सुद्धा कशाची तरी कमतरता आहे.'

    

भक्त विचारतो, 'देवा! तुझ्या पाशी आणि कमतरता? अहो लक्ष्मी तर तुझे पाय चुरत बसली आहे ना?'

    

त्यावर भगवत सांगतो, 'लक्ष्मी पाय चुरत बसली आहे खरंय, पण माझ्यापाशी भाव वैभवाची कमतरता आहे.' अहो लक्ष्मी पाय चुरत बसली असल्यामुळे ह्रदयामधला भाव कमी होणारच. या गोष्टीत तथ्य आहे.

     

तेव्हा भगवंत सांगतो, 'मला भावाची आवश्यकता आहे. तू मला भाववैभव दे आणि मी तुला भोगवैभव देतो.' तर अशा रीतीने भक्त आणि भगवंत यांच्यात करार झालेला आहे. त्यामुळे जितक्या प्रमाणात असे भक्त भगवंताला भाव देतात तितक्या प्रमाणात भगवंताच्या अंतकरणात भाव वसतो. म्हणूनच तर आपले पालन भगवंत नाही करत तर असे हे जे महान संत आहेत की जे भगवंताला भाव वैभव देतात त्यांच्याद्वारे आपलं पालन होतं. हे संतच परात्पर आपल पालन करतात. हे भक्तच आपल्याला पोसतात. 

भगवंत आणि भक्त यांच्यातील नाते केवळ वरवरच्या देवाणघेवाणीवर आधारलेले नसून, ते भावनिक, आध्यात्मिक आणि अत्यंत सूक्ष्म स्तरावरचे आहे, हे यावरून स्पष्ट होते.

भाववैभवाचा विचार:

भगवंत सर्व वैभवाचे मूळ असूनही, त्यांना भाववैभवाची आस आहे. कारण भोगवैभव हे बाह्यस्वरूपाचे असते, पण भाववैभव हे अंतःकरणातून येणारे असते. भगवंत आपल्या भक्तांकडून केवळ निस्सीम प्रेम, समर्पण आणि भक्तिभावाची अपेक्षा करतात.

भक्त-भगवंत करार:

हे एक गूढ तत्त्वज्ञान आहे की भगवंत भोगवैभव देऊ शकतात, पण ते स्वतः भाववैभवाच्या शोधात असतात. भक्त जेव्हा भगवंताला हा भाव अर्पण करतो, तेव्हा भगवंत त्याला त्याच्या आवश्यक गरजा आणि भोगवैभव देतात. त्यामुळे भक्त आणि भगवंत यांच्यात परस्परावलंबित्व आहे—भगवंत भक्ताशिवाय पूर्ण नाहीत आणि भक्त भगवंताशिवाय अपूर्ण आहे.

संतांचा मध्यस्थत्वाचा विचार:

संत म्हणजे असे थोर विभूती, जे भगवंताला भाव अर्पण करून त्यांच्या अंतःकरणात प्रेम, करुणा आणि भक्ती वाढवतात. म्हणूनच भगवंत त्यांच्याद्वारे आपले पालन करतात. संतांच्या माध्यमातूनच सामान्य भक्तांपर्यंत भगवंताची कृपा पोहोचते.

या संकल्पनेचा आजच्या जीवनातही विचार करता येईल. भगवंताला नुसती पूजा, यज्ञ, दान आवश्यक नाही; तर निस्सीम भक्ती आणि प्रेमाची आवश्यकता आहे. त्याग, सेवा आणि परमार्थ हाच खरा भाववैभव आहे, जो भगवंताच्या ह्रदयात स्थान मिळवतो.

भाववैभव आणि संतांची भूमिका: भक्त-भगवंत परस्परावलंबित्वाचा गूढार्थ

तुमच्या मूलभूत संकल्पनेत एक अतिशय गहन तत्त्वज्ञान दडलेले आहे. सामान्यतः आपण भगवंताला सर्वसामर्थ्यवान, संपूर्ण आणि अपूर्णतेपासून मुक्त असे मानतो. पण येथे, भगवंत स्वतःच म्हणतात की, "माझ्यापाशी भाववैभवाची कमतरता आहे." याचा अर्थ काय?

१. भगवंताच्या "अपूर्णतेचे" रहस्य

भगवंत सर्व वैभवांचे, ऐश्वर्याचे, शक्तीचे मूळ असूनही, त्यांना एका विशिष्ट गोष्टीची कमतरता वाटते—ती म्हणजे "भाव." हा भाव म्हणजे भक्ताचे शुद्ध, प्रेममय समर्पण.

भगवंत सर्व शक्तींचे केंद्र आहेत, त्यांच्याकडे भोगवैभव अफाट प्रमाणात आहे, पण भाववैभव त्यांना स्वतः निर्माण करता येत नाही. हे भक्तांकडूनच मिळते. म्हणूनच संत, भक्त हे भगवंताच्या पूर्णतेसाठी आवश्यक ठरतात.

> "लक्ष्मी माझे पाय चुरते आहे, त्यामुळे हृदयामधला भाव कमी होतो."

येथे भगवंत सूचित करतात की ऐश्वर्याच्या सान्निध्यात राहिल्यास हृदयातील प्रेमाचा भाव कमी होऊ शकतो. म्हणूनच भक्तांचा भाव त्यांच्या हृदयात तेवत राहावा म्हणून त्यांना भक्तांची, संतांची आवश्यकता असते.

२. भक्त-भगवंत करार: "भाव दे, भोग घे"

भगवंत आणि भक्त यांच्यात एक अलिखित करार आहे—"तू मला भाव दे, मी तुला भोग देतो."

हे परस्परावलंबित्व सूचित करते की भगवंत भक्तांशिवाय पूर्ण नाहीत आणि भक्त भगवंताशिवाय अपूर्ण आहेत.

भक्ताचा भाव

भक्त जेव्हा निष्काम भावनेने भगवंताच्या चरणी समर्पित होतो, त्याला काहीही न मागता केवळ त्यांच्यावर प्रेम करतो, तेव्हा तो भगवंताला भाववैभव अर्पण करतो.

हा भाव भगवंतासाठी खूप मौल्यवान आहे, कारण तो केवळ भक्ताच्या अंतःकरणातूनच येऊ शकतो.

भगवंताचा भोग

भगवंत भक्ताला भोगवैभव म्हणजेच जीवनातील गरजा, सुख, संपत्ती, ऐश्वर्य यांची भरभराट देतात.

पण जर केवळ हेच दिले, आणि भक्त भावशून्य झाला, तर भक्त हलका होईल. कारण बाह्य संपत्तीने हृदय समृद्ध होत नाही, तो भावानेच होत असतो.

३. संतांची भूमिका: भक्त आणि भगवंत यांच्यातील सेतू

तुमच्या विचारात "संत हेच भक्तांचे पालन करतात" ही संकल्पना खूप महत्त्वाची आहे. भगवंत प्रत्यक्ष आपल्या जीवनात येऊन पालन करत नाहीत, पण संत हेच भगवंताच्या इच्छेचा अवतार बनून भक्तांचे पालन करतात.

संतांचे वैशिष्ट्य:

1. ते भगवंताला भाव अर्पण करतात: संत हे अत्यंत शुद्ध अंतःकरणाचे असतात. ते भगवंताला निस्सीम भक्तिभावाने शरण जातात आणि त्यांना प्रेम अर्पण करतात.

2. ते भगवंताच्या कृपेचे वाहक असतात: संतांच्या माध्यमातून भगवंत आपल्यावर कृपा करतात. ते आपल्याला योग्य मार्ग दाखवतात आणि आपल्या जीवनात भगवंताची अनुभूती आणतात.

3. तेच आपले पालनकर्ते असतात: संत आपल्याला अन्न, वस्त्र, आश्रय देत नसले तरीही, आपल्या मनोभूमिकेला समृद्ध करून जीवनाचे सत्य शिकवतात. त्यामुळे त्यांनाच खरे पालनकर्ते म्हणता येईल.

४. संत हेच खरे पोषणकर्ते का?

भगवंत हा भाववैभवाचा भुकेला आहे. जो कोणी भाव देईल त्याला तो भोगवैभव देतो. पण भक्त हा नेहमीच आपल्या स्वार्थात गुरफटलेला असतो. तो भगवंताला भाव कमी देतो आणि भोग अधिक मागतो.

> "आधी भक्त भगवंताला भाव देतो, मग भगवंत त्याला भोग देतात."

परंतु हे संतच असे असतात, जे अखंडपणे भगवंताला भाव देत असतात. त्यामुळे संतांच्या माध्यमातून भगवंताचे भोगवैभवही आपल्या पर्यंत येते.

५. संतांद्वारे आपले पालन कसे होते?

संत आपल्या विचारांनी आपल्याला योग्य मार्गावर चालायला शिकवतात.

ते आपल्याला भोगवैभवाच्या जाळ्यातून वाचवतात आणि भाववैभवाच्या दिशेने नेतात.

ते आपल्या आयुष्यात स्थैर्य आणि शांती आणतात, जे भोगवैभव देऊ शकत नाही.

६. आधुनिक जगातील संदर्भ

आधुनिक काळात लोक भगवंताकडे मागण्यासाठी जातात, पण संत आपल्याला "देण्याचे महत्त्व" शिकवतात.

आपण भोग मागतो, संत त्याbग शिकवतात.

आपण सुख मागतो, संत समाधान शिकवतात.

आपण पैसा मागतो, संत प्रेम शिकवतात.

७. संतांचा मार्गच का श्रेष्ठ?

भक्त जर भगवंताकडे फक्त भोगवैभवासाठी जात असेल, तर त्याचे आयुष्य हलके होईल. पण संत भगवंताला भाव देतात, त्यामुळे भगवंताच्या अंतःकरणात प्रेम वाढते.

निष्कर्ष:

1. भगवंत सर्वसामर्थ्यवान असले तरी, त्यांना भाववैभवाची गरज असते.

2. भक्तांना भोगवैभवाची गरज असते, पण जर फक्त भोग घेतले आणि भाव दिला नाही, तर ते उथळ ठरतात.

3. संत हे भगवंताला भाव देतात आणि त्यामुळे त्यांच्याद्वारेच आपले पालन होते.

4. संत हे केवळ मार्गदर्शक नसून, तेच भगवंताचे कार्य करणारे असतात.

5. म्हणूनच, संत हेच खऱ्या अर्थाने आपल्याला पोसणारे, जगाला चालवणारे असतात.

अंतिम विचार:

जर आपण भोगवैभवासाठी भगवंताकडे गेलो, तर कदाचित आपले काही संसारिक प्रश्न सुटतील. पण जर आपण भाववैभवासाठी भगवंताला शरण गेलो, तर संतांच्या माध्यमातून आपले जीवन खऱ्या अर्थाने समृद्ध होईल.