Different levels of devotion

          

   

त्याच्यानंतर, पुष्कळ वर्षानंतर अथवा कित्येक जन्मानंतर मग भगवंत म्हणतो, 'मुला! तू माझा आहेस'. परंतु ही गोष्ट आपल्या हातातली नाही. म्हणूनच सांगितलं आहे की, भगवान कृपा साध्य आहे. 'तू चांगला आहेस' असं म्हटल्यानंतर भगवंत काही जन्मापर्यंत वाट सुद्धा पाहायला लावतो आणि त्या जीवाची परीक्षा सुद्धा करतो. 'कदाचित नंतरच्या जन्मात तो पतभ्रष्ट झाला तर?' भगवंताला असं वाटतं की, 'त्याला जरा वैभव देऊन पाहूया आणि तो बिघडतो का ते तपासूया.'   

     

भगवंताने त्याला 'तू चांगला आहेस' असं म्हटल्यानंतर देखील त्याच्या जीवनाची विशुद्धता, सृष्टीबद्दलची भावपूर्णतः, विश्वंभरा बद्दलची प्रेमविव्हळता आणि त्यामधून निर्माण झालेली कर्मयोग परायणता जर अविरत सुरू राहिली तर त्याचे चित्तएकाग्रता वाढत जाते. आणि त्याच्यानंतर भगवंत त्याच्या पाठीवरून हात फिरवीत कानात सांगतो, 'मुला! तू तर कमाल केलीस. तू माझा आहेस.' 

    

भगवान त्याचा स्वीकार करतो. म्हणजेच आपल्या गावठी भाषेत सांगायचं झालं तर ज्याचा हात मागून घेऊन भगवंत लग्न लावतो याची ही चर्चा आहे. भगवंत त्याला म्हणतो, 'या सृष्टीत अब्जावधी जीव आहेत पण तूच एक माझा आहेस.' यो मद्भक्त: स मे प्रिय:| आणि जर खुद्द भगवंताला त्या जीवासोबत लग्न करण्याची इच्छा झाली तर त्याला नाकारण्याची कुणाची बिशाद आहे! या स्थितीचं वर्णन या मंत्रात आहे. किती पायऱ्या चढल्यानंतर ची ही स्थिती आहे ते दाखवण्यासाठी इतका वर्णन केला आहे.

भगवंताचा आवडता भक्त आणि भक्तीची विविध स्तर

भगवंत आणि भक्त यांच्यातील नाते हे अनन्यसाधारण असते. भगवद्गीतेमध्ये भगवान श्रीकृष्ण म्हणतात, "यो मद्भक्तः स मे प्रियः" (जो माझा भक्त आहे, तो मला प्रिय आहे). हा श्लोक भक्तीच्या उच्चतम स्थितीचा निर्देश करतो. परंतु या स्थितीपर्यंत पोहोचण्यासाठी भक्ताला अनेक पायऱ्या पार कराव्या लागतात. भगवंत भक्ताच्या श्रद्धेची आणि त्याच्या प्रेमाची परीक्षा घेतो. ही परीक्षा भक्ताच्या सहनशीलतेची, त्याच्या समर्पणाची आणि अखंड निष्ठेची असते.

भक्तीचे विविध स्तर

प्रारंभिक भक्ती:

या टप्प्यात भक्त श्रद्धेने पूजाविधी, जप-तप, उपासना करतो.

त्याला भगवंताबद्दल आकर्षण वाटते, परंतु अजूनही संसारिक मोह आणि इच्छांचे ओझे त्याच्यावर असते.

समर्पणाची भक्ती:

यात भक्त निःस्वार्थपणे सेवा करतो. त्याला फळाची अपेक्षा नसते.

या टप्प्यावर भगवंत त्याला कधी सुख तर कधी कठीण परीक्षा देऊन पाहतो.

भगवंताचे स्मरण अखंड ठेवण्याचा प्रयत्न यात असतो.

अखंड एकतानता:

या स्थितीत भक्त आणि भगवंत यांच्यात अद्वैत भावना निर्माण होते.

"सर्वधर्मान् परित्यज्य" या गीतेच्या उपदेशानुसार भक्त सर्व सांसारिक गोष्टी सोडून पूर्णपणे भगवंतावर समर्पित होतो.

भगवंत त्याच्या जीवनाचा संपूर्ण स्वीकार करतो आणि तो भगवंताचा प्रिय होतो.

भगवंत भक्ताची परीक्षा का घेतो?

भगवंताला खात्री करून घ्यायची असते की, "माझा हा भक्त परिस्थिती बदलली तरी त्याच्या निष्ठेत फरक पडणार नाही ना?" म्हणूनच तो भक्ताला कधी वैभव देऊन पाहतो, कधी संकट देऊन पाहतो. जर भक्त या दोन्ही परिस्थितींमध्ये स्थिर राहिला, त्याच्या प्रेमात किंचितही फरक पडला नाही, तर भगवंत त्याच्या पाठीवरून हात फिरवून म्हणतो – "मुला! तू तर कमाल केलीस. तू माझा आहेस."

भगवंताचा "स्वीकार" म्हणजे काय?

भगवंताचा स्वीकार म्हणजेच भक्ताचे परमगतीकडे प्रवास. हा स्वीकार दोन गोष्टींवर आधारित असतो:

भक्ताची विशुद्धता: त्याचे मन, वाणी आणि कर्म यांची शुद्धता महत्त्वाची असते.

विश्वंभराबद्दलची प्रेमविव्हळता: भक्ताच्या हृदयात केवळ भगवंताच्याच प्रेमाची तळमळ असावी लागते.

गीतेतील संदर्भ:

"अनन्याश्चिंतयन्तो मां" – जो अखंड भगवंताचे चिंतन करतो, त्याला भगवंत स्वतः मार्ग दाखवतो.

"सर्वधर्मान् परित्यज्य" – जो सर्व गोष्टी सोडून भगवंतावर समर्पित होतो, त्याचा पूर्ण स्वीकार भगवंत करतो.

निष्कर्ष:

भगवंताचा आवडता भक्त होण्यासाठी केवळ विधी, उपासना किंवा भक्तीचे बाह्य प्रदर्शन पुरेसे नसते. त्यासाठी संपूर्ण समर्पण आणि निःस्वार्थ प्रेम आवश्यक असते. जेव्हा भगवंत स्वतः त्याच्या भक्ताचा स्वीकार करतो, तेव्हा तो भक्त भगवंताचा प्रिय बनतो. हीच भक्तीची अंतिम अवस्था आहे.