Guide

      

आपला जो मार्गदर्शक असतो तो आंधळा असता कामा नये. ज्याच्या जीवनात कसलीच अनिश्चितता नाही तोच मार्गदर्शक गणला जातो. मला एकदा एकाने विचारलं होतं की, 'तुम्ही भगवान कृष्णाला जगद्गुरु का मानता? इतरही अनेक चरित्र तसे मोठीच आहेत, भव्य आहेत. किती शांतीपूर्वक या अन्य चरित्राने वर्तन केलं आहे.' तेव्हा मी त्यांना सांगितलं, 'भगवान कृष्णाला तुम्ही जगद्गुरु मानता याचं कारण असं की त्याच्या डोक्यात कसलीच गडबड किंवा गोंधळ नव्हता. इतर सगळ्या चरित्रांच्या पुढ्यात जेव्हा समस्या उभ्या राहिल्या तेव्हा गोंधळून जाऊन ते आकुळ व्याकुळ बनलेले दिसतात. आणि ही आपली व्याकुळता कमी करण्यासाठी त्यांनी शांतीचा मार्ग स्वीकारला आहे. परंतु ज्याच्या डोक्यात कसलाच गोंधळ नाही असा हा आमचा भगवान श्रीकृष्ण आहे. आणि म्हणूनच मी त्याला जगद्गुरु मानतो. कृष्णं वंदे जगद्गुरुम् याचा अर्थच हा आहे की मार्गदर्शक आंधळा असता कामा नये. तोच जर आंधळा असेल, तोच जर अजून आपल्या तत्त्वाबद्दल प्रयोग करीत बसला असेल तर भले तो चांगला माणूस असला तरी स्वतः खड्ड्यात पडणारच आहे आणि आपल्यासारख्या शेकडोला सुद्धा खड्ड्यात पाडणार आहे. 

पुष्कळसे लोक एखादी अगदी चुकीची गोष्ट आंधळ्यासारखे करायला लागतात तेव्हा त्याला सिद्धांताचे स्वरूप प्राप्त होतं. एखाद्याने वृत्त वैकल्याबाबत कोणतीतरी चोरवाट शोधून काढली की लगेच दुसरा देखील त्याच वाटेने जायला लागतो. तिसऱ्याला देखील ती वाट मग प्रशस्त वाटू लागते आणि असं करता करता सगळेच त्या चोरवाटेने जाऊ लागले की मग त्याचा राजमार्ग व्हायला वेळ लागत नाही. मग त्यालाच लोक धर्म मानू लागतात आणि जर एखाद्याने सत्याची जाणीव करून देण्याचा प्रयत्न केला तरी लोक काही ते मानत नाहीत.

     

म्हणून तर कर्णधार हा कधी आंधळा असता कामा नये. तो शहाणाच असला पाहिजे. ज्या टीमचा कर्णधार आंधळा असतो ती टीम खड्ड्यातच जायची. जो माणूस स्वतःच गोंधळात पडलेला आहे, ज्याला काही सुचत नाहीये. ज्याला पुढे काय करायचं याचा कसला स्थांगपत्ता सापडलेला नाही, जो स्वतःच्या जीवनात साहायपणे उभा आहे, संकट आल्यास त्यातून बाहेर पडण्याचा मार्ग ज्याला सुचत नाही असा माणूस मार्गदर्शक बनू शकत नाही. भगवान कृष्णाला जगद्गुरु मानण्याचे कारण हेच की त्याला असे कसलेच अडचण नव्हती.

खरोखरच, मार्गदर्शक हा दृढ, स्पष्टविचारी आणि अचूक निर्णय घेणारा असावा. कृष्णाला जगद्गुरु म्हणण्यामागील विश्लेषण लक्षवेधक आहे—विशेषतः तो कधीही गोंधळलेला नव्हता, नेहमीच परिस्थितीला योग्य दिशा देत राहिला.

महाभारतातील अनेक प्रसंगांत कृष्णाचे हे वैशिष्ट्य स्पष्टपणे दिसते. तो अर्जुनाला गीतेतून दिलेल्या शिकवणीतही आपल्या तत्त्वांबद्दल खात्रीशीर आहे. त्याला स्वकर्तव्याची जाण होती आणि तो कधीही संभ्रमित नव्हता. त्यामुळेच तो एक आदर्श मार्गदर्शक ठरतो.

आजच्या काळात निश्चितच आपल्याला असे मार्गदर्शक हवे आहेत—जे स्वतः स्पष्टविचारी असतील, अडचणींना सामोरे जाण्याचे धैर्य ठेवतील आणि इतरांनाही योग्य दिशा दाखवतील. मात्र, प्रत्येकाने स्वतःच आपल्या जीवनाचा कर्णधार बनले पाहिजे.

भगवद्गीतेमध्ये कृष्ण अर्जुनाला सांगतो—"उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत्"—म्हणजेच, स्वतःलाच स्वतःचा उध्दार करावा, स्वतःला दुर्बलतेकडे नेऊ नये. याचा अर्थ असा की, आपण स्वतः जागरूक राहून योग्य निर्णय घेतले पाहिजेत, चुकीच्या प्रवाहात वाहून जाता कामा नये.

आजच्या धकाधकीच्या जीवनात, समाजाच्या गोंधळलेल्या संकल्पनांमध्ये हरवून जाण्यापेक्षा, कृष्णासारखी स्पष्टता ठेवणे ही खरी गरज आहे. यासाठी मनोबल, अभ्यास, आणि आत्मचिंतन महत्त्वाचे ठरते.