युवकाची साधू अध्यायनशील ज्ञानग्रहणशीलता वृत्ती|

जसा युवक साधू म्हणजे सरळ वृत्तीचा असला पाहिजे, सामर्थ्य संपन्न असला पाहिजे आणि निष्ठावान असला पाहिजे तसाच तो युवाध्यायक देखील असला पाहिजे. म्हणजे तरुण अध्यायनशील असला पाहिजे. माणसाची ज्ञानग्रहणशीलता सतत चालू राहिली पाहिजे. एखादा नवा विचार ऐकला की आनंद होतो; मन, बुद्धी तंदुरुस्त होऊ लागते.

      

वाचणे वेगळे आणि अभ्यास करणे वेगळे. आज काही माणसाचं वाचनाचा शोक खूप वाढला आहे. लोक पुष्कळ पुस्तके वाचतात, पण हे बहुधा हेरकथा किंवा कादंबऱ्याच वाचतात.

     

अध्ययनशील म्हणजे कोणत्याही क्षेत्रात, सांगाल त्या क्षेत्रात बुद्धीपूर्वक अभ्यास करणे, ज्ञानग्रहण करणे. भगवान दत्तात्रयांनी सर्वापासून गुणग्रहण करताना चोवीस गुरू केले. भागवतात त्याचे वर्णन आहे. ज्ञानग्रहण वृत्ती सतत चालू राहिली पाहिजे‌. त्याने मन आणि बुद्धी सतत तंदुरुस्त राहील. सोबतच जिज्ञासा देखील हवी. अध्ययनाने बुद्धी तरल बनली पाहिजे. सोबत जिज्ञासा सुद्धा हवी. अध्ययनाची ही साधने आहेत. मेकॅनिकल इंजिनिअर होण्यासाठी अध्ययनात श्रद्धा पाहिजे, पण जीवनस्पर्शी अध्ययनात दिव्य श्रद्धा पाहिजे.

    

जीवन विषयक ज्ञानाचे अध्ययन करणाऱ्याला अध्यायक: म्हणतात. जीवन स्पर्शी विद्येची व्यवस्था झाली पाहिजे. ती होत नाही. ही दुःखाची गोष्ट आहे. कोणत्याही शैक्षणिक संस्थेच्या अभ्यासक्रमात अशी विद्या नाही. त्यामुळे मुले या संबंधी अभ्यासच करत नाहीत. आज कोणी 'विद्यार्थी' असा नाहीच, केवळ वित्तार्थी आहेत.

    

संत समागमाने जीवनविषयक ज्ञान मिळते. त्याचप्रमाणे सद् विचारानेही हे ज्ञान मिळते. चांगले विचार म्हणजे सद्विचार असतीलच असे नाही.

    

सद्विचार सद्हेतूने लिहीलेले असले पाहिजेत. वाल्मीकिंनी रामायण लिहिले ते सद्हेतूने लिहिले. त्यांना विद्वत्ता दाखवायची नव्हती. प्रकाशक मला काही देईल अशी त्यांची अपेक्षा नव्हती. असे ग्रंथ जीवन विषयक विद्या देतात.

      

लेखकाला असे वाटत नाही की, 'मी माणसाच्या हाती दैवी पुस्तक द्यावे. कदाचित् वर्षाला एकच पुस्तक देईन, अरे! पाच वर्षात एकच पुस्तक देईन, पण असे पुस्तक लिहिन की जे सद्हेतुने लिहिलेले असेल.' म्हणूनच पहा, रामायण आणि महाभारतासारखा एकही ग्रंथ आजपर्यंत लिहिला गेला नाही. समग्र शास्त्रे त्यात येऊन जातात असे ते पवित्र ग्रंथ आहेत. जीवन बदलण्याचे, सुधारण्याचे सामर्थ्य या ग्रंथामध्ये आहेत.

या उताऱ्यात युवकांमध्ये अध्ययनशील वृत्ती, ज्ञानग्रहण आणि जिज्ञासूपणा यांचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे. लेखक सांगतो की, युवक केवळ सरळ, सामर्थ्यवान आणि निष्ठावानच नव्हे तर अभ्यासूही असले पाहिजेत. जीवनाच्या विविध क्षेत्रांतील ज्ञान मिळवण्याची, विचारांवर चिंतन करण्याची आणि नवीन गोष्टी शिकण्याची वृत्ती माणसाला अधिक प्रगल्भ बनवते.

वाचन आणि अध्ययन यातील फरक: वाचन म्हणजे केवळ पुस्तकांचा आस्वाद घेणे, तर अध्ययन म्हणजे एखाद्या विषयाचा अभ्यास करून त्याचा गाभा समजून घेणे. आज अनेक जण वाचन करत असले तरी, ते प्रामुख्याने मनोरंजनात्मक साहित्यापर्यंत मर्यादित राहते, जे बौद्धिक प्रगतीस पूरक नसते.

ज्ञानग्रहणशीलतेचा महत्त्व: लेखक भगवान दत्तात्रेयांच्या चोवीस गुरूंच्या उदाहरणातून शिकण्याचा हेतू अधोरेखित करतो. विविध गोष्टींमधून गुण घेत मन आणि बुद्धीला ताजेतवाने ठेवणे गरजेचे आहे. अध्ययनामुळे बुद्धी तरल बनते आणि जिज्ञासा वाढते.

शिक्षण प्रणालीतील उणीव: जीवनाशी संबंधित अध्ययनाचे महत्त्व पटवून दिले असले तरी, आजच्या शैक्षणिक प्रणालीत जीवनस्पर्शी विद्येला स्थान नाही. त्यामुळे विद्यार्थी ‘विद्यार्थी’ न राहता, केवळ ‘वित्तार्थी’ बनत आहेत. जीवनातील खरे शिक्षण प्राप्त करण्यासाठी ज्ञानग्रहण आणि अध्यायनशीलतेची मानसिकता असणे अत्यावश्यक आहे.

या लेखात जीवनातील अध्ययनशीलतेचा महत्त्वपूर्ण विचार मांडलेला आहे. युवकांनी केवळ वाचनाची सवय लावून घेतली नाही, तर अभ्यासाचा दृष्टिकोन स्वीकारायला हवा, ज्यामुळे त्यांचे ज्ञान वृद्धिंगत होईल आणि विचार करण्याची क्षमता वाढेल. लेखात दोन महत्त्वाच्या गोष्टींवर जोर दिला आहे:

1. अध्ययनशील वृत्ती: वाचन आणि अभ्यास यातला फरक स्पष्ट करून सांगितले आहे की, अध्ययनशीलता म्हणजे केवळ वाचन नव्हे, तर बुद्धीपूर्वक, विचारपूर्वक कोणत्याही क्षेत्रातील ज्ञान आत्मसात करण्याची प्रक्रिया. ज्ञानग्रहणासाठी सातत्याने प्रयत्नशील असले पाहिजे.

2. जीवनविषयक ज्ञान: जीवन स्पर्शी अध्ययनासाठी दिव्य श्रद्धा आवश्यक आहे. शैक्षणिक अभ्यासक्रमांमध्ये जीवनज्ञानाची कमतरता असल्याने विद्यार्थ्यांमध्ये सखोल विचार करण्याची वृत्ती विकसित होत नाही. संत समागम आणि सद्विचारांमुळे जीवनविषयक ज्ञान मिळू शकते.

लेखात "सद्हेतु" किंवा चांगल्या उद्देशाने लिहिलेल्या ग्रंथांची महती सांगितली आहे, ज्यामध्ये "रामायण" आणि "महाभारत" यांचे उदाहरण दिले आहे. या ग्रंथांचे जीवन सुधारण्याचे सामर्थ्य, त्यांची व्यापकता आणि पवित्रता अधोरेखित केली आहे. लेखकाने व्यक्त केलेली भावना ही आहे की, प्रत्येकाने असे साहित्य निर्माण करायला हवे जे समाजात सकारात्मक बदल घडवून आणेल.

या लेखातून अभ्यासाची, विचारांची आणि जीवनाचे मर्म समजून घेण्याची प्रेरणा मिळते