“देह माझ्यासाठी आहे” ही जाणीव रुजवली जात नाही.

आजच्या शिक्षणपद्धतीत लहानपणापासून देहाभिमानच जोपासला जातो.

देह सजवायला, जपायला, त्याचे लाड करायला शिकवलं जातं;

पण “देह माझ्यासाठी आहे” ही जाणीव रुजवली जात नाही.

देहाचे शृंगार असतात, पण देहबुद्धीचा हेतू नसतो.

देह उपभोगासाठी आहे, तत्त्वासाठी नाही — अशीच एक मूक शिकवण आपल्यात रुजते.

जीवनात वेळ आला तर एखाद्या तत्त्वासाठी, एखाद्या मूल्याकरिता देह अर्पण करण्याचा निर्धार असायला हवा.

परंतु आज आपल्या जीवनात असा कोणता तत्त्वनिष्ठ ध्येय उरलेलं आहे,

की ज्याच्यासाठी जीव ओवाळून टाकावा असं वाटावं?

आजचं जीवन “झालं तर ठीक, न झालं तर जाऊ द्या”

या वरपांगी वृत्तीवर उभं आहे.

म्हणूनच प्रेमही उत्कट राहत नाही, निष्ठाही खोल जात नाही.

कोणासाठी देह ओवाळून टाकण्याची आंतरिक आसच उरलेली नाही.

याच अवस्थेला गीता निर्दयपणे नाव देते —

“आघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति.”

ज्याचं जीवन फक्त इंद्रियसुखाभोवती फिरतं,

तो खरा जगतच नाही — तो फुकट जगतो.

प्रेमनिष्ठा नसलेला माणूस

गीतेच्या दृष्टीने माणूस नसून,

मातीत वळवळणाऱ्या गांडुळासारखा आहे.

खरं प्रेम आलं की अख्खं विश्व तुच्छ वाटायला हवं.

अशी प्रेमनिष्ठा तरुणाचं अंतःकरण उभं करू शकतं.

याचं जिवंत उदाहरण आपल्या काळात घडून गेलं आहे.

इंग्लंडच्या राजपुत्राने —

“ज्या साम्राज्यावर सूर्य कधी मावळत नाही”

असं म्हणवल्या जाणाऱ्या साम्राज्यावर

लौकिक, भौतिक प्रेमासाठी पाणी सोडलं.

प्रश्न होता — प्रेम की राज्य?

आणि त्याने राज्य नाकारून प्रेम स्वीकारलं.

ते प्रेम भौतिक होतं, हे खरं;

पण त्यात निष्ठा होती.

आणि निष्ठाच माणसाला उंचावते.

म्हणूनच सामान्य ज्ञाननिष्ठेपेक्षा

तत्त्वनिष्ठा आणि प्रेमनिष्ठा

मानवी जीवनात केंद्रस्थानी यायला हव्यात.

आणि देह —

तो भोगासाठी नव्हे,

तर या दोन निष्ठांसाठी वापरण्यासाठी आहे —

अशी जाणीवच खऱ्या शिक्षणाची सुरुवात आहे.

देह जपतो, पण देह का आहे हे विसरलो आहोत.

तत्त्वासाठी देह अर्पण करण्याची आस उरलेली नाही.

म्हणून प्रेमही वरपांगी, निष्ठाही पोकळ झाली आहे.

गीता म्हणते —

इंद्रियसुखात रमलेला माणूस फुकट जगतो.

प्रेम आलं की विश्व तुच्छ वाटलं पाहिजे.

राज्य सोडून प्रेम स्वीकारणं हीच निष्ठा.

देह भोगासाठी नव्हे,

तत्त्व आणि प्रेमासाठी आहे —

ही जाणीवच खरं मानवी उन्नयन आहे.