‘माझं’ शब्द जिथे विरघळतो तिथे मी कोण?
माणसाच्या आयुष्यात सर्वात जास्त वापरला जाणारा शब्द म्हणजे माझं.
माझं घर.
माझं कुटुंब.
माझं मत.
माझं दुःख.
माझं यश.
हा माझं शब्द जिथे जिथे उभा राहतो, तिथे तिथे मी घट्ट होतो. आणि मी घट्ट झाला की जीवन सैल राहत नाही.
आत्ममीमांसा म्हणजे स्वतःला दोष देणे नव्हे;
ती आहे स्वतःकडे निर्भयपणे पाहण्याची तयारी.
खरंच पाहिलं तर आपण ज्या गोष्टींना माझं म्हणतो,
त्या आपल्या आधी होत्या,
आपल्या काळात थांबल्या,
आणि आपल्या नंतरही राहणार आहेत.
घर आपल्यामुळे उभं नाही राहत;
नाती आपल्यामुळे चालत नाहीत;
शरीर सुद्धा आपल्यामुळे टिकत नाही.
मग प्रश्न उभा राहतो—
“मी नेमका कशाचा मालक आहे?”
या प्रश्नाचं उत्तर शोधताना माणूस प्रथम घाबरतो.
कारण माझं शब्द सुटायला लागला की,
मी कोण? हा प्रश्न उघडा पडतो.
आत्ममीमांसेचा खरा टप्पा इथे सुरू होतो.
जर माझं घर माझं नसेल,
माझी पत्नी माझी नसेल,
माझा मुलगा माझा नसेल,
माझं शरीरही माझं नसेल—
तर मी कोण?
उपनिषद शांतपणे उत्तर देतात—
तू साक्षी आहेस.
घडणाऱ्या सगळ्याचा साक्षी.
धरून ठेवणारा नाही; पाहणारा.
गीता सांगते—
न हन्यते हन्यमाने शरीरे
शरीर जातं, संबंध बदलतात, भूमिका संपतात—
पण जो पाहत राहतो, तो जात नाही.
आत्ममीमांसेत माणूस हळूहळू हे ओळखतो की,
मालकी ही त्याची ओळख नव्हती;
ती त्याची सवय होती.
आणि सवय सुटली की,
ओळख उरते—शुद्ध, मोकळी, शांत.
माझं शब्द विरघळतो तेव्हा
जी उरते ती पोकळी नसते;
ती असते स्वातंत्र्याची जागा.
त्या जागेत माणूस
कमी आक्रमक असतो,
कमी घाबरलेला असतो,
आणि अधिक करुणामय असतो.
हीच आत्ममीमांसेची फलश्रुती आहे.
अखेरीस प्रश्न उरतो—
“आज मी कशाला ‘माझं’ म्हणतो आहे,
आणि उद्या ते नसल्यावर
मी स्वतःला कोण म्हणेन?”
हा प्रश्न सोडवायचा नसतो;
तो जपायचा असतो.
कारण जिथे हा प्रश्न जिवंत राहतो,
तिथेच माणूस जिवंत राहतो—आतून.
Comments
Post a Comment