शरीर — एक चालतं यज्ञकुंड

आपण शरीराकडे साधारणपणे वापरण्याची वस्तू म्हणून पाहतो.

पण खरं पाहिलं तर शरीर म्हणजे एक सतत चालू असलेलं यज्ञकुंड आहे.

या यज्ञकुंडात श्वासाचं हवन चालू असतं, अन्नाचं हवन चालू असतं, विचारांचं हवन चालू असतं. श्वास आत जातो—तो प्राण बनतो. अन्न आत जातं—ते रक्त, स्नायू, चेतना बनतं. विचार येतात—ते भावना बनतात, कृती बनतात. हा सगळा यज्ञ क्षणभरही थांबत नाही.

शरीरात अग्नी आहे.

तो फक्त पोटातला जठराग्नी नाही; तो पेशीपेशींमध्ये आहे. प्रत्येक पेशीत चयापचय चालू आहे. जुने कण जळत आहेत, नवे तयार होत आहेत. मृत्यू आणि जन्म—दोन्ही एकाच वेळी शरीरात घडत असतात. म्हणूनच शरीर जिवंत असतं.

या यज्ञात आहुती कोण देतो?

आपण म्हणतो— “मी खातो.”

पण अन्न पचवणारी, त्याचा रस करणारी, त्याला जीवनात रूपांतर करणारी शक्ती आपली नाही. ती अंतरातली आत्मशक्ती आहे. आपण फक्त अन्न तोंडापर्यंत नेतो; त्यापुढचं सगळं हवन आपोआप घडतं.

श्वास घ्या आणि पहा—

तो आपल्यामुळे येतो का, की आपल्याशिवाय येतो?

झोपेत असताना श्वास चालू असतो, हृदय धडधडत असतं, रक्त वाहत असतं. त्या वेळी मी कुठे असतो?

माणूस शरीरात राहतो, पण शरीर कसं चालतं याची जाणीव त्याला नसते.

जसं देवळात यज्ञ चालू असतो आणि बाहेर माणसं गप्पा मारत बसलेली असतात—तसंच काहीसं. शरीरात यज्ञ चालू आहे, आणि मन बाहेर भटकत आहे.

जेव्हा माणूस हे पाहायला लागतो की माझं शरीर म्हणजे देवाचं चालतं यज्ञकुंड आहे, तेव्हा शरीराशी असलेलं नातं बदलतं. मग शरीर भोगाची वस्तू राहत नाही, अहंकाराचं साधन राहत नाही—ते साधनेचं माध्यम बनतं.

शरीर शुद्ध ठेवणं म्हणजे केवळ स्वच्छता नाही.

शरीर शुद्ध ठेवणं म्हणजे विचार, भावना आणि आचरण यांना यज्ञासारखं पवित्र ठेवणं.

ज्या दिवशी माणूस शरीराला मी म्हणणं सोडतो,

आणि शरीराला यज्ञकुंड म्हणून पाहायला लागतो—

त्या दिवशी साधना आपोआप सुरू होते.