गोमुखीत नामजप

प्रेमातून उमटलेलं नाम — गोडी नसली तर जप नाही

माणसाने समजून परमेश्वराचं नाव घेतलं पाहिजे; प्रेमाने नाव घेतलं पाहिजे. परमेश्वराचं नाव मधुर वाटलं पाहिजे, गोड वाटलं पाहिजे. नाव घेताना जर मनाला गोडी वाटत नसेल, तर ते नाव टिकणार नाही. पण एकदा का त्या नावात मधुरता आली, की आपोआपच नामस्मरणाची उत्कंठा लागते.

“देवा! तुझी कमाल आहे! न बोलावता तू येतोस. तुझ्याच शक्तीने मी पाहू शकतो, बोलू शकतो, चालू शकतो, खाऊ शकतो, पिऊ शकतो. तुझं माझ्यावर किती प्रेम आहे! तुझ्याशिवाय माझ्यावर दुसरं कोणी इतकं प्रेम करूच शकत नाही.”

हे जे जाणवणं आहे, तेच खरं नामस्मरण आहे.

दुनियेतली बहुतांश प्रेमं क्षणिक आणि स्वार्थी असतात. मुलगा जर बापाचं ऐकत नसेल, तर तोच बाप आपल्या मुलाच्या चुका जगभर सांगत फिरतो. हे खरं प्रेम नाही. खरं, निरपेक्ष प्रेम जर कुणाचं असेल, तर ते परमेश्वराचंच आहे.

“परमेश्वरा! तूच माझं सर्वस्व आहेस” — हे आतून वाटलं, तरच त्या वाक्याला अर्थ आहे. नाहीतर “परमेश्वर सर्वस्व आहे” हे वाक्य हजार वेळा लिहून काढलं, तरी ते कोरडंच राहतं. आज काही ठिकाणी सांगितलं जातं — “वहीवर एक लाख वेळा रामनाम लिहा, मग तुम्हाला पुस्तक बक्षीस मिळेल.” म्हणून माणूस रामनाम लिहायला बसतो. पण ते पुस्तकाच्या लोभासाठी असतं; रामावरच्या प्रेमासाठी नसतं. भगवंताचं नाव लिहिण्याची, घेण्याची इच्छा मनातून आली पाहिजे.

जुन्या काळी नवीनच लग्न झालेली मुलगी माहेरी गेली, तरी तिचं मन पतीकडेच असायचं. “आता ते जेवले असतील… आता ऑफिसला गेले असतील… आता परत येत असतील…” असे विचार तिच्या मनात अखंड चालू असायचे. आई तिला तांदूळ निवडायला द्यायची. आजूबाजूला कोणी नाही हे पाहून ती तांदळात हळूच आपल्या पतीचं नाव कोरायची — “शंकर…” आणि कुणी जवळ आलं, की ते ताबडतोब पुसून टाकायची.

कारण काय? “माझं माझ्या पतीवर प्रेम आहे, हे कोणाला कळता कामा नये.”

ही प्रेमाची अत्युच्च अवस्था आहे.

अशाच प्रकारे, भगवंतावर खरंखुरं प्रेम जडलं, तर त्याचं नामस्मरणही छुपंच होतं. त्याचा गाजावाजा करायचा नसतो. म्हणूनच जुन्या लोकांनी सांगून ठेवलं — गोमुखीत माळ ठेवून जप करा. तुम्ही किती वेळा रामनाम घेतलं, हे कोणालाही कळता कामा नये.

मी माझ्या आईचं दिवसातून किती वेळा स्मरण करतो, याचा कुणी रिपोर्ट प्रसिद्ध करतो का? मग भगवंताच्या बाबतीत हा अहवाल कशासाठी? आज लोक सव्वा लाख नामजपाची वही लिहून काढतात आणि त्याचा जाहीर उल्लेख करतात. पण त्याला काही अर्थ राहत नाही. नामजप हा स्वतःसाठी असतो; दुसऱ्यांसाठी नसतो. उलट, “मी माझ्या भगवंताचं इतक्या वेळा स्मरण करतो” असं सांगताना मनात लज्जेचा भाव असला पाहिजे.

पतीचं नाव घेणं म्हणजे मधुर स्मरण. माहेरी गेलेल्या त्या स्त्रीला जर कुणी विचारलं — “तू त्या तांदळात काय लिहित होतीस?” — तर ती सहजच म्हणेल, “काही नाही, मी जरा हिशोब करत होते.” ती खरं सांगणार नाही. कारण प्रेम जाहीर केलं जात नाही; ते जपलं जातं.

भगवंतावर अत्यंत प्रेम जडलं, की आपोआपच छुपा नामजप सुरू होतो. आणि असा प्रेमातून उमटलेला नामजपच अंतःकरण शुद्ध करतो.

नाम म्हणजे उच्चार नाही; नाम म्हणजे नातं.

ओठांनी घेतलेलं नाव जप असू शकतं, पण अंतःकरणातून उमटलेलं नाव हे स्मरण असतं.

जिथे नाम आहे तिथे भीती टिकत नाही, मोह शिथिल होतो, आणि विकारांना आधार उरत नाही.

नाम हे सांगण्यासाठी नसतं, मोजण्यासाठी नसतं,

जाहीर करण्यासाठी तर अजिबातच नसतं.

आईचं नाव घेताना जसा हिशोब ठेवत नाही, तसंच भगवंताचं नाव घेताना गणित लागत नाही.

नाम गोड लागलं की ते आपोआप चालू राहतं—

श्वासासारखं, हृदयाच्या ठोक्यासारखं.

आणि ज्या दिवशी “मी नाम घेतो” यापेक्षा “नाम मला धरून ठेवतं” असं वाटायला लागतं,

त्या दिवशी समजावं— नाम साधना राहात नाही,

तेच जीवन होतं.