मृत्युंजयतेचा विचार : रडवणारे रडवतात आणि आपण रडायचं?

आपल्या संस्कृतीत कथा-कीर्तनाच्या परंपरेत भावनेला फार मोठं स्थान आहे. पण भावनेबरोबर विवेकाचा दीप विझला की श्रद्धाही अंधारात हरवते. “रडवणारे रडवतात आणि आपण रडायचं?” — या एका प्रश्नात संपूर्ण मृत्युतत्त्वज्ञान दडलं आहे.

लोकांना असं वाटतं की, मरण म्हणजे भयंकर वेदना, आचके, आणि असह्य यातना. पण हा सर्व अनुभव आपला नाही — तो फक्त अनुमान आहे. आपण मृत्यूचा अनुभव घेतलेलाच नाही. मग त्या अनुभवावर रडायचं तरी का? जसं लोक म्हणतात की, आईच्या गर्भात नऊ महिने जीव मलमूत्रात पडलेला असतो, किती दुःख होतं त्याला! पण आपल्याला आठवतं का ते दुःख? आपण सगळे त्या गर्भातून सुखानेच जन्मलो. तर मग जसं आपल्याला त्या काळात वेदना जाणवल्या नाहीत, तसंच मृत्यूच्या क्षणीही भगवंत त्या आत्म्याला वेदना देत नाही — हेच खरं तत्त्व आहे.

मृत्यू म्हणजे वेदना नाही, तो संक्रमण आहे.

जसं गर्भातून बाहेर येणं म्हणजे जीवनात प्रवेश, तसं मृत्यू म्हणजे एका नवीन आयुष्याच्या द्वारात प्रवेश. पण आपण त्याला शेवट समजतो. म्हणून भीती वाटते.

मरणाऱ्याच्या चेहऱ्याकडे पाहून लोक म्हणतात, “किती त्रास झाला असेल बिचाऱ्याला!” पण ते आपलं अनुमान असतं — अनुभव नव्हे. त्या क्षणी तो आत्मा शरीराच्या पलीकडे जात असतो. त्याचं भान, त्याचा वेदनाभाव, सगळं मागे पडलेलं असतं. भगवंत स्वतः त्याला आपल्या कुशीत घेतो.

मग काय करावं?

रडवणाऱ्यांच्या भावना ऐकाव्यात, पण त्यात वाहून जाऊ नये. मृत्यूकडे भयाने नव्हे, विश्वासाने आणि कृतज्ञतेने पाहावं. जसं आई आपल्याला गर्भातून बाहेर आणते तसंच भगवंत आपल्याला मृत्यूद्वारे पुढच्या यात्रेत नेत असतो.

जीवन आणि मृत्यू दोन्ही भगवंताचे रूप आहेत.

एक आपल्याला जगात आणतो, दुसरा जगातून नेत असतो. पण दोन्ही प्रवासात भगवंताची करुणा समान असते. म्हणून जो मृत्यूच्या विचाराने घाबरत नाही, तोच मृत्युंजय होतो.